علوم حدیث - علوم حدیث - الصفحة ٩٩ - اقتباس؛ گونهای از تجلی قرآن در نیایش معصومان
علی العرش استوی،[١] یعلم خائنة الاعین و ما تخفی الصدور،[٢] اعتصمت بالله الذی لا اله الا هو، له ما فی السموات و ما فی الارض و ما بینهما و ما تحت الثری،[٣]... اعتصمت بالله الذی لا اله الا هو، الواحد الاحد (الفرد) الصمد الذی لم یلد و لم یولد و لم یکن له کفواً احداً،[٤]...، اعتصمت بالله الذی لا اله الا هو یسبح له ما فی السماوات و ما فی الارض کل له قانتون...،[٥] اعتصمت بالله الذی لا اله الا هو، علیه توکلت و هو رب العرش العظیم...[٦]
٢. معرفی انسان کامل و سیمای قرآنی مؤمن
در دعای روز بیست و یکم ماه، منسوب به امام علی٧، در سراسر دعا به دو سبک اقتباس صریح و حلی (نصی و اشاری ) دهها آیه قرآن را اقتباس کرده است. امام در هر بند تقاضایی را مطرح میکند و از خدا میخواهد او را در زمره نیکانی که در آیات متعدد قرآن از ایشان به نیکی یاد شده و اوصاف آنان برشمرده شده است، قرار دهد. او در هر بند، آیات مربوط به مؤمنان رستگار و نیکوکار را اقتباس کرده و در واقع در این دعا با استفاده از قرآن کریم سیمای انسان کامل و مؤمن واقعی را ترسیم کرده است؛ میفرماید:
اللهم اجعلنی من الذین یؤمنون بالغیب، و یقیمون الصلاة، و مما رزقناهم ینفقون،[٧] و اجعلنی علی هدی،[٨] و اجعلنی من المهتدین،[٩] و لقنی الكلمات التی لقنتها آدم، فتبت علیه إنک أنت التواب الرحیم[١٠]، اللهم اجعلنی ممن یقیم الصلاة و یؤتی الزكاة،[١١] و اجعلنی من الخاشعین، الذین یستعینون بالصبر و الصلاة،[١٢] و اجعلنی من الذین لا خوف علیهم و لا هم یحزنون[١٣]، اللهم اجعلنی من الصابرین الذین إذا
[١]. مختصر المعانی،ص٣٠٨.
[٢]. وغالبعلماءالبلاغةوغیرهممنأهلعلومالقرآنوشراحالحدیثوكثیرمنالفقهاءیسمونهذاالفنالبلاغی _ الاقتباس_ تبعاًللرازیوثمةجماعةیسمونه _ التضمین _،منهمضیاءالدینابناثیر (ر.ک: الاقتباس؛ انواعه و احکامه).
[٣]. تجلی قرآن و حدیث در شعر فارسی،ص٣٠.
[٤]. اثر القرآن الکریم فی الشعر الاندلسی،ص٣٢؛معجم آیات الاقتباس،ص٨.
[٥]. سورهرعد،آیه٣٣.
[٦]. سورهبقره،آیه٢٥٥.
[٧]. سورهطه،آیه٥.
[٨]. سورهغافر،آیه١٩.
[٩]. سورهطه،آیه٦.
[١٠]. سورهبقره،آیه١١٦.
[١١]. سورهتوبه،آیه١٢٩.
[١٢]. الصحیفه العلویة الجامعه،دعای٢٠،ص٧٢ -٧٤؛مهج الدعوات،ص١٣٣؛مصباح المتهجد،ص٤٣٣؛بحار الانوار،ج٩٢،ص٣٩٣.
[١٣]. سورهبقره،آیه٣.