٨. «... عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ٧ قَالَ، قَالَ رَسُولُ اللهِ٦: مَا یُوضَعُ فِی مِیزَانِ امْرِئٍ یَوْمَ الْقِیَامَةِ أَفْضَلُ مِنْ حُسْنِ الْخُلُقِ».[٢]

٩. «... أَبِی بَصِیرٍ قَالَ، قَالَ رَجُلٌ لِأَبِی جَعْفَرٍ٧: إِنِّی ضَعِیفُ الْعَمَلِ قَلِیلُ الصِّیَامِ، وَ لَكِنِّی أَرْجُو أَنْ لَا آكُلَ إِلَّا حَلَالًا. قَالَ، فَقَالَ لَهُ: أَیُّ الِاجْتِهَادِ أَفْضَلُ مِنْ عِفَّةِ بَطْنٍ وَ فَرْجٍ».[٣]

١٠. «... قَالَ عَلِیُّ بْنُ الْحُسَیْنِ٧: إِنَّ أَفْضَلَ الْأَعْمَالِ عِنْدَ اللهِ مَا عُمِلَ بِالسُّنَّةِ وَ إِنْ قَلَّ».[٤]

مورد اختلاف

پیش از این گفته شد که هرگاه اسم تفضیل در موردی به کار رود، آن مورد بهترین خواهد بود و این به منزله مصداق یابی و ارزش دهی به یک کار یا رفتار خواهد بود. در ده حدیث بالا، دوازده رفتار «بهترین عمل» توصیف شده‌اند که در نگاه نخست، تعبیر این روایات در مقام تعیین مصداق ناهمساز و متضاد جلوه می‌کنند.

بررسی

جمع میان این تعبیرها _ که همگی برترین کارها را توصیف می‌کنند _ نیازمند پاسخ به دو پرسش اساسی است:

الف) ماهیت موضوعات مطرح شده در هر یک از روایات چیست؟ و آیا همگی از یک نوع‌اند؟

ب) افضل‌ها ‌در طول یکدیگرند یا در عرض هم؟

الف) موضوع روایات

به نظر می‌رسد موضوعات مطرح شده در روایات تفضیل با یکدیگر متفاوت بوده و شاید در قالب یکی از سه عنوان ذیل دسته بندی شوند؛ زیرا برخی جنبه اعتقادی دارند: برتری ایمان به خداوند، معرفت او و شناخت پیامبرش از این سنخ محسوب می‌شوند.

طیف دیگری از اعمال عبادی‌اند؛ مانند: «جهاد در راه خدا و اقامه نماز در اول وقت تلاوت دائمی قرآن و ذکر کلمه توحید» از اعمال واجب و یا مستحبات، به حساب می‌آیند.

[١]. همان،ج٢،ص١٥٨،ح٤.

[٢]. همان،ج٢،ص٦٠٥،ح٧.

[٣]. همان،ج٢،ص٥١٨،ح٢.

[٤]. همان،ج٢،ص٥٠٥،ح١.