این تعریف نیز نمی‌تواند مانع اغیار باشد؛ زیرا جمله «ما یعرفون» و «ما ینکرون»
ممکن است موافق حق باشد که دیگر تقیه نیست و نیز تقیه در این تعریف شامل تقیه سلبی نیست‌.

شیخ انصاری; از نوابغ شیعه (م١٢٨١ق) در تعریف آن چنین گفته است:

المراد منها التحفظ عن ضرر الغیر بموافقته فی قول او فعل مخالف للحق؛[٢]

مراد از تقیه محافظت از خویش در برابر ضرر دیگری به وسیله موافقت نمودن با او در گفتار و یا رفتار مخالف حق است.‌

این تعریف نیز شامل برخی موارد تقیه مداراتی _ که جلوگیری از ضرر در آن راه
ندارد _ نیست.

و برخی دیگر در تعریف آن چنین گفته‌اند:

هی عبارة عن اظهار الموافقة مع الغیر فی قول او فعل او ترک فعل یجب علیه، حذراً من شره الذی یحتمل صدوره بالنسبة الیه، او بالنسبة الی من یحبه مع ثبوت کون ذلک القول، او ذلک الفعل، او ذلک الترک مخالفاً للحق عنده؛[٣]

تقیه عبارت است از اظهار موافقت با دیگری در گفتار یا کردار و یا انجام ندادن کاری که واجب است؛ به خاطر پرهیز از شر آن فرد که احتمال وقوع آن به نسبت به خود او و یا کسانی که با مرتبط هستند؛ با فرض این که آن گفتار یا آن کار و یا ترک نزد او مخالف حق است.‌

اگر در همه این تعاریف دقت شود، در می‌یابیم که یک نکته مورد اتفاق تمام این اقوال است. آن نکته این است که تقیه در مرحله عمل با حفظ اعتقادات صورت می‌گیرد و کاملاً جنبه تظاهر دارد؛ به عبارت دیگر، چون انسان در مرحله اعتقاد کاملاً آزاد بوده و هیچ کس اطلاع و تسلطی بر نیت او ندارد،‌ تقیه در آن مرحله معنا ندارد، بلکه تقیه فقط در نوع

[١] . اسباب النزول،ص١٥٩.

[٢] . تفسیر ابن کثیر،ج٢،ص٣٣٧.

[٣]کارشناسیارشدفقهومبانیحقوق.