١ ص
٣ ص
٤ ص
٥ ص
٦ ص
٧ ص
٨ ص
٩ ص
١٠ ص
١١ ص
١٢ ص
١٣ ص
١٤ ص
١٥ ص
١٦ ص
١٧ ص
١٨ ص
١٩ ص
٢٠ ص
٢١ ص
٢٢ ص
٢٣ ص
٢٤ ص
٢٥ ص
٢٦ ص
٢٧ ص
٢٨ ص
٢٩ ص
٣٠ ص
٣١ ص
٣٢ ص
٣٣ ص
٣٤ ص
٣٥ ص
٣٦ ص
٣٧ ص
٣٨ ص
٣٩ ص
٤٠ ص
٤١ ص
٤٢ ص
٤٣ ص
٤٤ ص
٤٥ ص
٤٦ ص
٤٧ ص
٤٨ ص
٤٩ ص
٥٠ ص
٥١ ص
٥٢ ص
٥٣ ص
٥٤ ص
٥٥ ص
٥٦ ص
٥٧ ص
٥٨ ص
٥٩ ص
٦٠ ص
٦١ ص
٦٢ ص
٦٣ ص
٦٤ ص
٦٥ ص
٦٦ ص
٦٧ ص
٦٨ ص
٦٩ ص
٧٠ ص
٧١ ص
٧٢ ص
٧٣ ص
٧٤ ص
٧٥ ص
٧٦ ص
٧٧ ص
٧٨ ص
٧٩ ص
٨٠ ص
٨١ ص
٨٢ ص
٨٣ ص
٨٤ ص
٨٥ ص
٨٦ ص
٨٧ ص
٨٨ ص
٨٩ ص
٩٠ ص
٩١ ص
٩٢ ص
٩٣ ص
٩٤ ص
٩٥ ص
٩٦ ص
٩٧ ص
٩٨ ص
٩٩ ص
١٠٠ ص
١٠١ ص
١٠٢ ص
١٠٣ ص
١٠٤ ص
١٠٥ ص
١٠٦ ص
١٠٧ ص
١٠٨ ص
١٠٩ ص
١١٠ ص
١١١ ص
١١٢ ص
١١٣ ص
١١٤ ص
١١٥ ص
١١٦ ص
١١٧ ص
١١٨ ص
١١٩ ص
١٢٠ ص
١٢١ ص
١٢٢ ص
١٢٣ ص
١٢٤ ص
١٢٥ ص
١٢٦ ص
١٢٧ ص
١٢٨ ص
١٢٩ ص
١٣٠ ص
١٣١ ص
١٣٢ ص
١٣٣ ص
١٣٤ ص
١٣٥ ص
١٣٦ ص
١٣٧ ص
١٣٨ ص
١٣٩ ص
١٤٠ ص
١٤١ ص
١٤٢ ص
١٤٣ ص
١٤٤ ص
١٤٥ ص
١٤٦ ص
١٤٧ ص
١٤٨ ص
١٤٩ ص
١٥٠ ص
١٥١ ص
١٥٢ ص
١٥٣ ص
١٥٤ ص
١٥٥ ص
١٥٦ ص
١٥٧ ص
١٥٨ ص
١٥٩ ص
١٦٠ ص
١٦١ ص
١٦٢ ص
١٦٣ ص
١٦٤ ص
١٦٥ ص
١٦٦ ص
١٦٧ ص
١٦٨ ص
١٦٩ ص
١٧٠ ص
١٧١ ص
١٧٢ ص
١٧٣ ص
١٧٤ ص
١٧٥ ص
١٧٦ ص
١٧٧ ص
١٧٨ ص
١٧٩ ص
١٨٠ ص
١٨١ ص
١٨٢ ص
١٨٣ ص
١٨٤ ص
١٨٥ ص
١٨٦ ص
١٨٧ ص
١٨٨ ص
١٨٩ ص
١٩٠ ص
١٩١ ص
١٩٢ ص
١٩٣ ص
١٩٤ ص
١٩٥ ص
١٩٦ ص
١٩٧ ص
١٩٨ ص
١٩٩ ص
٢٠٠ ص
٢٠١ ص
٢٠٢ ص
٢٠٣ ص
٢٠٤ ص
٢٠٥ ص
٢٠٦ ص
٢٠٧ ص
٢٠٨ ص
٢٠٩ ص
٢١٠ ص
٢١١ ص
٢١٢ ص
٢١٣ ص
٢١٤ ص
٢١٥ ص
٢١٦ ص
٢١٧ ص
٢١٨ ص
٢١٩ ص
٢٢٠ ص
٢٢١ ص
٢٢٢ ص
٢٢٣ ص
٢٢٤ ص
٢٢٥ ص
٢٢٦ ص
٢٢٧ ص
٢٢٨ ص
٢٢٩ ص
٢٣٠ ص
٢٣١ ص
٢٣٢ ص
٢٣٣ ص
٢٣٤ ص
٢٣٥ ص

علوم حدیث - علوم حدیث - الصفحة ١١٧ - کارکردهای تطبیق در احادیث تفسیری

منقولات تفسیری اهل سنت وارد شده‌اند _ بیشتر در نقدها و احتجاجات یافت می‌شود که به چند نوع از آنها اشاره می‌شود:

الف . نقد صریح

گاه امامان معصوم:، به صورت صریح و آشکار، در مقابل جریان‌های انحرافی _ که آیات الهی را به رأی خود تفسیر می‌کرده‌اند _ موضع می‌گرفتند و با تعبیراتی چون: «لیس کما یقولون»، تفسیر صحیح آیات را گوشزد می‌کردند؛ به عنوان نمونه منصور بن خالد، یکی از یاران امام صادق٧، از آن حضرت روایت می‌کند که در بار‌ه آیۀ «إِنَّ الصَّلَاةَ كَانَتْ عَلَی الْمُؤْمِنِینَ كِتَاباً مَوْقُوتاً»،[١] فرمود:

لو کانت موقوتاً کما یقولون لهلک الناس و لکان الامر ضیّفاً و لکنّها کانت علی المؤمنین کتاباً موجوباً؛

اگر منظور از «موقوتاً» چنان باشد که آنان می‌گویند، مردم هلاک می‌شدند و کار سخت می‌شد، بلکه مراد این است که نماز برای مؤمنان واجب است.[٢]

روشن است در این گونه روایات، آگاهی از آنچه که دیگران در این زمینه گفته‌اند، در فهم صحیح حدیث تأثیر‌گذار است.

با مراجعه به روایات دیگر و منقولاتی که از اهل سنت رسیده است، معلوم می‌شود که آنان واژۀ «موقوتاً» را به معنای موقّت (دارای وقت خاص) گرفته‌اند؛ در حالی که امام این معنا را مردود دانسته و معنای صحیح آن را «مفروض و واجب» اعلام کرده‌اند.

در تفسیر آیه ١٠٢ سورۀ بقره در باره نسبت دادن ارتکاب فواحش به دو فرشتۀ هاروت و ماروت _ که در روایات اهل سنّت وارد شده است _ امام صادق٧ می‌فرماید:

معاذ الله من ذلک إنّ الملائکة معصومون محفوظون من الکفر و القبایح بألطاف الله تعالی، قال الله تعالی فیهم: «لَّا یَعْصُونَ اللهَ مَا أَمَرَهُمْ وَی َفْعَلُونَ مَا یُؤْمَرُونَ» .‌.. لوکان کما یقولون کان الله قد جعل هؤلاء الملائکة خلفاؤه علی الأرض و کانوا کالأنبیاء فی الدنیا و کالأئمة أ فیکون من الأنبیاء و الأئمة قتل النفس و الزنا؛

پناه بر خدا از این سخن! فرشتگان در پناه لطف خداوند از کفر و زشتی‌ها
پاک و منزّه‌اند. خداوند در بار‌ه آنان فرمود: «از آنچه خدا به آنان
دستور داده، سرپیچی نمی‌کنند و آنچه را به آن مأمورند، همواره انجام


[١] . تفسیر عبد الرزاق،ج٣،ص١١٧؛المعجم الکبیر،ج٢٤،ص٤١.

[٢] . فتح الباری بشرح صحیح البخاری،ج٨،ص٤٠٣.