علوم حدیث - علوم حدیث - الصفحة ٢٦ - روایت شیخ کلینی از مستثنیات ابن ولید در نوادر الحکمه
١. احادیث گردآوری شده در آن مشهور نباشد؛
٢. روایات آن دارای مضمون و حکمی ناآشنا باشد؛
٣. حکم در آن روایات استثنا و تبصره محسوب شود؛
٤. روایاتی که مؤلّف در آخر تألیف خود به آنها دسترسی پیدا کرده است.
آن گاه مینویسد:
کتابهای نوادری که ما از آنها اطلاع پیدا کردهایم، نزدیک به دویست
مورد است.[١]
بنا به عقیده یکی از محققان، کتب نوادر شامل احادیثی غیر مشهور بودهاند، اما این کتابها نیز دقیقاً باب بندی شده بود.[٢] با توجه به تنها نمونه باقی مانده از کتب نوادر
_ که نوادر احمد بن محمد بن عیسی اشعری است و تنها دو بخش از آن باقی مانده است؛ یکی کتاب المتعه و دیگری مقدار اندکی از احادیث مربوط به کتاب البیع _ این نظریه تقویت میگردد.
اما در باره کتاب نوادر الحکمه محمد بن احمد بن یحیی باید گفت که این اثر، کتابی است که امروزه از آن نسخهای در دست نیست و تنها از متون تاریخی و رجالی میتوان به نکاتی در باره این کتاب دست یافت.
_ نجاشی در باره این کتاب مینویسد:
هو کتاب حسن کبیر.[٣]
_ نوادرالحکمة در بر دارنده ٢٢ کتاب به شرح ذیل بوده است: كتاب التوحید، كتاب الوضوء، كتاب الصلاة، كتاب الزكاة، كتاب الصوم، كتاب الحج، كتاب النكاح، كتاب الطلاق، كتاب الأنبیاء، كتاب مناقب الرجال، كتاب فضل العرب، كتاب فضل العربیة و العجمیة، كتاب الوصایا و الصدقة، كتاب النحل و الهبة، كتاب السكنی، كتاب الأوقات، كتاب الفرائض، كتاب الأیمان و النذور و الكفارات، كتاب العتق و التدبیر و الولاء و المكاتب و أمهات الأولاد، كتاب الحدود و الدیات، كتاب الشهادات، كتاب القضایا و الأحكام، العدد اثنان و عشرون كتاباً.[٤]
[١]. اینشمارشبرمبناینرمافزاردرایةالنورصورتگرفتهاست. شمارروایاتیراکهازطریقاودرالکافیآمدهاست،درادامهمقالهمیآوریم.
[٢]. رجال النجاشی،ص٣٤٩.
[٣]. الذریعه،ج٢٤،ص٣١٥.
[٤]. «جزوهتاریخحدیثدکتراحمدپاکتچی».