اندیشه‌های حكومت اموی نمود داشته است؛ چه این که علویان نیز با شناختی كه از اندیشه ایرانیان داشتند، این مناطق را برای زیستن بیشتر می‌پسندیدند. حضور یحیی بن زید در بلخ و پناه آوردن جمعی از زیدیان و یاری رساندن بلخیان به ایشان نیز بعید نیست که به همین منظور بوده است. در دوران عباسیان، به ویژه در یكصد سال نخست و توجه حاكمان به ایرانیان سبب خیزشی عمومی و انقلاب درونی گردید؛ به ویژه آن كه در برهه‌ای از حكومت عباسی، برامكه _ كه از نسل بوداییان مناطق بلخ بودند _ در سطح وزارت، عهده‌دار بسیاری از امور بلاد اسلامی شدند. باید باور داشت كه در سده نخست هجری تفاوت آشكاری بین اندیشه شیعی و سنی چندان نمود ندارد، ولی در عصر تدوین كتب حدیث، به تدریج، این تفاوت‌ها در فقه و كلام برمی‌نماید.

راویان سنی در اسناد روایات شیعه

شیعیان در نقل روایات اخلاقی و فضایل اهل‌بیت، به ویژه برتری‌های امام علی در نقل روایت از سنیان باكی نداشتند. در این میان، از راویان سنی بلخ _ كه دانشیان شیعی از ایشان نقل روایت كرده‌ا‌ند _ می‌توان به این افراد اشاره كرد:

إبراهیم بن أدهم،[١] حافظ ابوالسكن مکی بن ابراهیم بن بشر حنظلی بلخی[٢] (م٢١٥ق)، حافظ ابوالولید، حامد بن محمد بن شعیب بلخی[٣] (م٣٠٩ق)، حسن بن شجاع بلخی[٤](م٢٤٤ق)، حسن بن محمد بلخی دربندی[٥](م٤٥٦ق)، خلف بن محمد بن أحمد بلخی،[٦] شقیق بن إبراهیم بلخی،[٧] عبد الرحمن بن محمد بن حامد بلخی[٨](م٣٥٥ق)، عبد الصمد بن فضل بلخی،[٩]عبد الله‌ بن حسین بن محمد غزنوی،[١٠] علی بن حسین غزنوی[١١] (م٥٥١ق)، محمد بن أحمد بن مصعب بن قاسم

[١]. الفهرست (شیخطوسی)،ص٥٣٩،ش٨٨١ وص٥٤٣،ش٨٩٤؛رجال النجاشی،ص٤٥٥،ش١٢٣٤.

[٢]. إیضاح الاشتباه،ص٣٢٣،ش٧٧٨.

[٣]. الفهرست (شیخطوسی)،ص٥٢٨،ش٨٤٩؛رجال النجاشی،ص٤٥٨،ش١٢٤٩.

[٤]. الفهرست (شیخطوسی)،ص٢٦٩ - ٢٧٠،ش٨٣٠.

[٥]. معالم العلماء،ص١٧٣،ش٩٦٩.

[٦]. رجال النجاشی،ص٤٣٤،ش ١١٦٥.

[٧]. همان،ص١٦٢،ش٤٢٩؛رجال ابن الغضائری،ج٢،ص٢٧٨.

[٨]. رجال النجاشی،ص١٦٢،ش٤٢٩.

[٩]. لسان المیزان،ج٢،ص٩٤ - ٩٥،ش٣٠٠.

[١٠]. رجال الطوسی،ص٤١٨،ش٦٠٤٢.

[١١]. اختیار معرفة الرجال،ج١،ص١٥ – ١٦،ح٧ وص٣٥٦ – ٣٥٧،ح٢٢٨؛ج٢،ص٤٣٩،ح٣٤١ و...