علوم حدیث - علوم حدیث - الصفحة ١٥٤ - نقد و باز خوانی نظریه پالایش منابع حدیثی معتبر از روایات تقیهای
ان علیاً٧ لم یکن یدین الله بدین الا خالف علیه الامة...؛[١]
همانا امام علی چیزی را معیار و ملاک دین نمیگرفت، مگر آنچه که مردم مخالف آن بودند.
این خبر ضعیف است؛ زیرا علاوه بر این که مرفوعه است، ابو اسحق نیز در سند بوده که توثیق نشده است؛ ضمن این که از صدر روایت این گونه به دست میآید که فرض آن در مورد تعارض اخبار است.
نیز در این مورد علی ابن حمزه از ابی بصیر روایت میکند که امام صادق٧ فرمود:
ما انتم و الله! علی شیء مما هم فیه، و لا هم علی شی مما انتم فیه، فخالفوهم، فما هم علی الحنفیة علی شیء؛[٢]
شما به خدا قسم! بر چیزی که آنها هستند، نیستید و آنها نیز مثل شما نیستند. پس با آنها مخالفت کنید؛ چون آنان بر روش مستقیم نیستند.
این حدیث هم، ضمن این که ضعیف است، دلالت آن هم درست نیست؛ زیرا احکام ما در همه موارد و جهات با اهل سنت مخالف نیست. این دسته هم دلالتی بر وجود اخبار تقیهای در کتب حدیثی ندارد.
چهارم. روایاتی که به اخذ خبر مخالف اهل سنت، بدون فرض تعارض اخبار، دستور میدهند؛ مانند روایت موثقه عبید بن زراره از امام صادق٧ که فرمود:
ما سمـعت منی یشبه قول الناس فیه التقیة و ما سمـعت منی لا یشبه قول الناس فلا تقیة فیه؛[٣]
آن چه از من شنیدی که شبیه قول مردم (اهل سنت) بود، بدان آن تقیه است و آن چه از من شنیدی که شبیه گفتار مردم (اهل سنت) نبود، تقیهای در آن نیست.
این حدیث از جهت سند معتبر است؛ اما شاید مراد حضرت از «قول الناس» اقوالی از آنهاست که به خودشان اختصاص دارد و معروف است. حضرت، در چنین مواردی حکم
[١]. شیخطوسیاینکتابرادرشرحالمقنعهشیخمفیدنوشتهاست. اینکتابشاملمباحثفقهی،اصولی،رجالیوجمعبیناخباراستکهدارای ٣٩٣ بابو ١٣٥٩٠ حدیثاست (ر.ک: الذریعه،ج٤،ص٥٠٤).
[٢]. روایاتکتابالاستبصار (هرچنداینروایاتدرکتابالتهذیبآمدهوبرخیالاستبصارراقطعهایازالتهذیبدانستهاند؛ر.ک: وسائل الشیعه،ج٢٠،ص٣٩١؛فصلنامهعلومحدیث،ش٩،پاییز٧٧،ص١٩٣) درسهدستهخلاصهمیشوند: ١. روایاتمورداعتمادشیخکهحدود ٢٤٧٧ روایتازمجموع ٥٥٥٩ کتاباستوشیخطبقآنهافتوادادهاست؛ ٢. روایتمخالفدستهاول _ کهدرمجموعحدود ١٩٦٥ حدیثرادربرمیگیرد _،مؤلفاینروایاتراغالباًتوجیهوجمعکردهوبرخیازآنانراطردنمودهاست؛ ٣. روایاتیکهشیخطوسیآنهارابهعنوانشاهدبرتأییدوتأویلخودآوردهاستوشامل ١١١٧ حدیثاست (ر.ک: مبانی رفع تعارض اخبار از دیدگاه شیخ طوسی در استبصار،ص٦٥ و ٦٦).
[٣]. آیةاللهسیدعلیسیستانیدردورهآخردرسخارجاصولخود،درضمنبحثتعادلوتراجیح،ایننظریهرامطرحکردهوبانسبتدادنایننظریهبهمرحومشیخمفیدومحققحلیوتقویتآنبهبیاناشکالاتواردهبراینقولوجوابازآنهاپرداختهاند،امامنتشرنشدهاست.