علوم حدیث - علوم حدیث - الصفحة ٢١٩ - بررسی مقایسهای متن عهدنامه مالک اشتر در نهجالبلاغه، تحفالعقول و نهایةالإرب
مرسوم و متداول بوده است که توفیق الهی را این گونه مسألت کنند که (اللّهمّ وفّقنا لما تحبّ و ترضی). این نشانهها میتواند احتمال درج را در این اضافه تقویت کند.
مورد دوم: در آخرین جمله عهدنامه امام٧، برای خود و مالک از خداوند متعال سعادت و شهادت را طلب میکند و پس از آن جملهای میفرمایند که در هر سه متن با یکدیگر متفاوت است. در نهجالبلاغه (إنا إلیه راجعون)، در تحفالعقول (إنا إلیه راغبون) و در نهایةالإرب (إنا لله و إنا إلیه راجعون) آمده است. مقایسه این سه متن به روشنی احتمال درج در متن نهایةالإرب را نشان میدهد.
اینها مواردی است که احتمال درج، مؤید به برخی قراین و شواهد است.
١. موارد احتمالی سِقط؛ سِقط این گونه تعریف شده است:
گونهای تقطیع ناخواسته و در نقطه مقابل درج.[١]
مقایسه تفاوتهای متن عهدنامه در این سه کتاب، در موارد متعددی امکان سِقط را به ذهن متبادر میکند که دست کم پنج مورد از این احتمالها قابل توجه مینماید. این پنج مورد عبارتاند از:
الف. به این دو متن توجه کنید:
| نهجالبلاغه و تحفالعقول | نهایةالإرب |
| فإنهم صنفان إما أخ لک فی الدین و إما نظیر لک فی الخلق | فإنهم صنفان إما أخ فی الدین و إما نظیر لک فی الخلق |