جمله این آثار «تأثیر شدیدتر این عمل بر قلب»[١] است. گذشته از این که عظمت نتایج و آثار عمل، به نوبه خود از جمله علل برتر شمردن قرائت قرآن است، تداوم بر آن، چنان که از متن حدیث در بالا بر میآید، یکی از شروط مهم این ارزش آفرینی شمرده می‌شود و همین امر حکایت از اهمیت انس با قرآن دارد. هر چند علت برتری این عمل طبق روایتی، پاداش و ثواب بیشتری است که بر آن مترتب است‌.[٢]

افزون بر این، توجه به «رعایت شرایط و ظرفیت مخاطب» نیز در رفع تنافی حدیث ششم با دیگر احادیث اخلاقی کارساز خواهد بود؛ زیرا چنان که از صدر روایت ششم بر میآید، سبب صدور حدیث، رجوع عده‌ای از فقرا به نزد رسول خدا٦ و شکایت از بضاعت مالی برای انجام اعمال عبادی است، رسول خدا٦ در پاسخ، آنان را به اهمیت جوهره، یعنی عنصر نیت و خلوص عمل به جای تکیه بر ظاهر و حجم عمل توجه می‌دهند تا بدین ترتیب، میزان تکلیف پذیری خود را ارزیابی نمایند. بنا بر این، شاید بتوان گفت «رعایت حال مخاطبان و در نظر گرفتن ظرفیت‌های ایشان» و نیز پاسخگویی به خواست آنان که در واقع، به دنبال فضیلت جویی بودند، موجب شد تا نبی اکرم٦ به آموزش اذکار و بیان آثار آنها بپردازند تا بدین ترتیب ریشه حسد را در آنان بخشکانند.[٣]

٣. رابطه روایات اخلاقی با یکدیگر

در این بخش، دشمنی با دنیا، نیکی به والدین، نصیحت مردم، حسن خلق و رعایت عفت از عناوین مطرح شده در مجموعه روایات «افضل الاعمال»‌اند. در این میان، دشمنی با دنیا، عنوان فراگیری است که شامل عفت شکم و شهوت نیز می‌شود؛ چرا که منظور از «بغض دنیا» ترک آن است و ترک دنیا نیز مترادف با زهد در دنیا است‌.[٤] بررسی مفهوم «زهد» این حقیقت را روشن‌تر می‌سازد.

زهد به معنای بی‌میلی نسبت به چیزی است که موجب ترک و اعراض از چیزی شود[٥]. نگاه به روایاتی که در بردارندۀ معنای زهد هستند، فهم صحیح و معتدلی را از این واژه به

[١]. الکافی،ج٢،ص٢٦-٤٢.

[٢]. التوحید،ص٣٨٠؛مفهوم ایمان در کلام اسلامی،ص١٨٨.

[٣]. الكافی،ج٥،ص٤.

[٤]. همان،ج٣،ص٢٦٤،ح٢: «... عَنْأَبِیعَبْدِاللهِ٧ قَالَسَمِعْتُهُیَقُولُ: أَحَبُّالْأَعْمَالِإِلَیاللهِ _ عَزَّوَجَلَّ _ الصَّلَاةُوَهِیَآخِرُوَصَایَاالْأَنْبِیَاءِ:...‌» ونیزر.ک: ح١،ص٢٦٦،ح٩ و ١٣.

[٥]. الوافی،ج٧،ص٢٠٦.