«... جَارُودِ أَبِی الْمُنْذِرِ قَالَ، سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللهِ٧ یَقُولُ: سَیِّدُ الْأَعْمَالِ ثَلَاثَةٌ، إِنْصَافُ النَّاسِ مِنْ نَفْسِکَ حَتَّی لَا تَرْضی بِشَیْ‌ءٍ إِلَّا رَضِیتَ لَهُمْ مِثْلَهُ، وَ مُوَاسَاتُکَ الْأَخَ فِی الْمَالِ،
وَ ذِكْرُ اللهِ عَلَی كُلِّ حَالٍ لَیْسَ سُبْحَانَ اللهِ وَ الْحَمْدُ لِلهِ وَ لَا إِلَهَ إِلَّا اللهُ وَ اللهُ أَكْبَرُ فَقَطْ،
وَ لَكِنْ إِذَا وَرَدَ عَلَیْکَ شَیْ‌ءٌ أَمَرَ اللهُ _ عَزَّ وَ جَلَّ _ بِهِ أَخَذْتَ بِهِ أَوْ إِذَا وَرَدَ عَلَیْکَ شَیْ‌ءٌ نَهَی اللهُ
_ عَزَّ وَ جَلَّ _ عَنْهُ تَرَكْتَه».[١]

مورد اختلاف

اختلاف حدیث فوق با مجموعه روایات افضل الاعمال از یک سو، به نحوه ساختار اسم تفضیل باز می‌گردد و از سوی دیگر، به ترادف معنایی «سید» با واژه «افضل» که البته به دلیل اثبات نزدیکی معنای این دو واژه، رفع اختلاف در تعیین مصداق برترین رفتار ضروری است. باید توجه داشت که «برخورد منصفانه با مردم» و «سهیم کردن برادران در ثروت خود» که از مصادیق انفاق است در حیطه امور اخلاق اجتماعی قرار می‌گیرند؛ زیرا انفاق از جمله اعمالی است که به فضیلت اخلاقی جنبه سخاوت نیز مرتبط است‌. و عمل سوم یعنی «یاد خدا در همه حال» در قسم اعمال عبادی مستحب جا می‌گیرد. از این رو،‌ با توجه به تفکیک موضوع روایات، باید گفت این حدیث تنها با روایاتی که حسن خلق، قرائت قرآن، خواندن نماز در وقت آن و اشتغال به اذکار الهی را برترین معرفی کرده‌اند مشکل دارد.

بررسی

«برخورد منصفانه با مردم» و «سهیم کردن برادران دینی در بهره گیری از ثروت شخص» از جمله مصادیق حسن خلق به معنای عام آن به شمار می‌رود. از سوی دیگر، «یاد خدا در همه حال» عنوانی فراگیر است که مواردی نظیر: قرائت قرآن، اقامه نماز در وقت آن، اشتغال

[١]. مجمع البحرین،ج٣،ص٧١؛مصباح المنیر،ج٢،ص٢٩٤.