همچنین، خداوند سبحان، شناخت خود را به صورت فطری در نهاد همه انسان‌ها قرار داده است. زراره می‌گوید: از امام صادق٧ پرسیدم: «مقصود از آیه «فِطْرَتَ اللهِ الَّتِی فَطَرَ النَّاسَ عَلَیْهَا؛[١] سرشتی كه خدا مردم را بر آن سرشته چیست؟»، فرمود:

فَطَرَهُم عَلَی التَّوحیدِ عِندَ المیثاقِ عَلی مَعرِفَتِهِ أنَّهُ رَبُّهُم.

قُلتُ: و خاطَبوهُ؟ قالَ: فَطَأطَأَ رَأسَهُ، ثُمَّ قالَ: لَولا ذلِکَ لَم یَعلَموا مَن رَبُّهُم و لا
مَن رازِقُهُم؛[٢]

فرمود: «آنان را به هنگام میثاق بستن بر معرفت به ربوبیتش، بر یگانه‌پرستی سرشت».

گفتم: آیا با آنان سخن گفت؟

امام، سرش را به زیر انداخت و سپس فرمود: «اگر چنین نبود، نمی‌دانستند چه كسی خداوندشان است و چه كسی آنان را روزی می‌دهد».[٣]

گفتنی است، همه آیات و روایاتی كه توحید و آیین راستین الهی را فطری می‌دانند،[٤] در حقیقت، اشاره به این نوع هدایت همگانی دارند.

٢ .‌ هدایت عقلی

دومین نوع هدایت همگانی الهی، هدایت عقلی است. همه آیاتی كه برای یافتن راه صحیح زندگی، مردم را به تفكّر و اندیشه دعوت كرده‌اند، اشاره به این نوع راهنمایی دارند.

هدایت عقلی نیز، همانند هدایت فطری دو گونه است:

الف. هدایتِ عقلی مادّی

مقصود از این نوع هدایت، راهنمایی عقل، برای تأمین نیازهای مادّی است. یكی از مصادیق این نوع هدایت در قرآن، راه‌یابی انسان در صحرا و دریا به وسیله ستارگان است. در آیات متعددی[٥] به این معنا اشاره شده است؛ مانند:

وَ هُوَ الَّذِی جَعَلَ لَكُمُ النُّجُومَ لِتَهْتَدُوا بِهَا فِی ظُلُمَاتِ الْبَرِّ وَ الْبَحْرِ قَدْ فَصَّلْنَا الْأَیَاتِ

[١]. ‌سورهروم،آیه٣٠.

[٢]. ‌التوحید،ص٣٣٠،ح٨؛مختصر بصائر الدرجات،ص١٦٠. دراینکتاب «عاینوه» بهجای «خاطبوه» آمدهاست؛بحارالأنوار،ج٣،ص٢٧٨،ح‌١٠.

[٣]. ‌دانش نامه عقاید اسلامی،ج٤،ص٦٨،ح٣٣٨٧.

[٤]. ‌ر.ک: همان‌،ج٤،فصلسوم،ابزارهای‌ معرفتخدا، «سرشت».

[٥]. ‌ر.ک: سورهنحل،آیه١٦؛سورهنمل،آیه٦٣.