ابن الصباغ مكی مالكی، به نقل از علی بن احمد واحدی، در تفسیر خود آورده است که مردی وارد مسجد رسول الله شده و ملاحظه کرد که شخصی مشغول نقل حدیث از پیامبر است. مردم اطراف او را گرفته، به سخنانش گوش می‌دادند. از او پرسید: مراد از شاهد و مشهود _ در آیه شریفه سوره بروج _ چیست؟ پاسخ داد: «‌ شاهد» ‌روز جمعه و «‌مشهود»‌، روز عرفه است. از او گذشته، با دیگری _ که او نیز به نقل حدیث پرداخته بود _ سؤال خود را تکرار کرده از او پرسید که: مراد از شاهد و مشهود چیست؟ وی پاسخ داد: «‌شاهد»‌ روز جمعه است و اما مشهود، روز عید قربان است. از کنار آن دو نفر گذشته، گذرش به نوجوانی خوب روی افتاد که او نیز در مسجد، کلاس درس تشکیل داده بود. پس از او در باره شاهد و مشهود پرسید. وی در پاسخ گفت: شاهد، حضرت محمد٦ است و اما مشهود، روز قیامت است. آن گاه برای گفته خود، این چنین استدلال کرد: آیا سخن پروردگار را نشنیده‌ای که می‌فرماید:

یا أَیُّهَا النَّبِیُّ إِنَّا أَرْسَلْناکَ شاهِداً وَ مُبَشِّراً وَ نَذیراًً؛[٣]

ای پیامبر، ما تو را به عنوان شاهد و بشارت دهنده و بیم دهنده فرستادیم.

ذلِکَ یَوْمٌ مَجْمُوعٌ لَهُ النَّاسُ وَ ذلِکَ یَوْمٌ مَشْهُودٌ؛[٤]

روز قیامت روزی است که همه مردم برای آن جمع می‌شوند و آن روز، روزی است که مشهود همگان است.

راوی گوید: سپس از نام شخص اول پرسید، گفتند: ابن عباس است و از دومی ‌پرسید،

[١]. مجمع البحرین،ج١،ص١٤١.

[٢]. المفردات،مادهدعوت.

[٣]. المصباح المنیر،ص١٧؛قالأَبوإسحقفیقوله: أُجِیبُدعوةالدَّاعِإذادَعانِ؛معنیالدعاءللهعلیثلاثةأَوجه: فضربٌمنهاتوحیدهُوالثناءُعلیهكقولك: یااللهُلاإلهإلاأَنت،وكقولك: ربَّنالکَالحمدُ،إذاقُلْتَهفقدَدعَوْتهبقولکربَّنا،ثمأَتیتَبالثناءوالتوحید،ومثلهقوله: وقالربُّكمادعونیأَسْتَجِبْلكمإنَّالذینیسْتَكبرونعنعِبادتی؛فهذاضَرْبٌمنالدعاء،والضربالثانیمسأَلةاللهالعفوَوالرحمةومایقَرِّبمنهكقولك: اللهماغفرلنا،والضربالثالثمسأَلةالحَظِّمنالدنیاكقولك: اللهمارزقنیمالًاوولداً،وإنماسمی‌هذاجمیعهدعاءلأَنالإِنسانیصَدّرفیهذهالأَشیاءبقولهیااللهیاربّیارحمنُ،فلذلکسُمی‌دعاءً(ر. ك: لسان العرب،ج١٤،ص٢٥٧).

[٤]. وصیت ‌نامه سیاسی الهی امام خمینی;،ص٣.