علوم حدیث - علوم حدیث - الصفحة ٧٢ - روایات تفضیل در اصول الکافی، هم ساز یا ناسازگار
که در آن، کار مستمر، شاد کردن دل مؤمن، دعا، حمد و ستایش الهی را از محبوبترین امور در پیشگاه خداوند معرفی میکند _ ظهور مییابد.
بررسی
پیش از هر سخنی باید به موضوعات این احادیث نظر افکند:
روایاتی که تداوم و استمرار کار را محبوبترین کردار بیان میکند، به جهت عام بودن لفظ، با سایر اعمال سازگار بوده و در واقع، در صدد تحکیم پایههای هر نوع عمل نیکو برآمده است. بدین ترتیب، با تشویق و تحریص مؤمنین به مداومت بر کارهای حسنه، به آنان معیاری میدهد که رفتار خوب را از خوبتر متمایز سازند. بنا بر این، میتوان هر یک از کردارهای نیکو را بر آن تطبیق نمود. بدین ترتیب، نفس هر عملی به هر نسبت که خوب باشد، تداوم آن، بهتر خواهد بود. ملاک تشویق به انجام دائمی و مستمر یک کار را شاید بتوان در فوایدی که بر آن مترتب است، جست و جو نمود که از آن جمله است، ملکه شدن آن رفتار برای فرد[١] تا مبادا به هر بهانهای عمل خیر به دست فراموشی و غفلت سپرده شود.
روایاتی که ما را به شاد کردن دل مؤمن فرا میخوانند، اغلب به موضوعات اجتماعی و تربیتی مربوطاند؛ زیرا محبوبیت کمک رسانی به دیگران که در نتیجه از حجم گرفتاریها و مشکلات تا حدودی میکاهد، در حیطه کارهای اجتماعی و ایجاد هم بستگی میان مردم قرار دارد که مؤید آن، در روایات فراوان دیگری نیز یافت میشود؛ از جمله اخباری که با عنوان «احب الخلق الی الله»[٢] آمده و محبوبترین مردم را، سودرسانترین آنان به دیگران، توصیف میکنند.
شایان ذکر است که برخی از احادیث، به مرتبه این عمل هم اشاره داشته و آن را پس از انجام واجبات[٣] یا پس از ایمان به خدا،[٤] «افضل الاعمال» توصیف نمودهاند. از نگاه دین،
[١]. همان،ج٢،ص٨٢،ح٢.
[٢]. همان،ج٢،ص١٨٩،ح٤: «عَنْهُ،عَنْبَكْرِبْنِصَالِحٍ،عَنِالْحَسَنِبْنِعَلِیٍّ،عَنْعَبْدِاللهِبْنِإِبْرَاهِیمَ،عَنْعَلِیِّبْنِأَبِیعَلِیٍّ،عَنْأَبِیعَبْدِاللهِ،عَنْأَبِیهِ،عَنْعَلِیِّبْنِالْحُسَیْنِ٨ قَالَ،قَالَرَسُولُاللهِ٦: إِنَّأَحَبَّالْأَعْمَالِإِلَیاللهِ _ عَزَّوَجَلَّ _ إِدْخَالُالسُّرُورِعَلَیالْمُؤْمِنِینَ» وح٧: «عَلِیُّبْنُإِبْرَاهِیمَ،عَنْأَبِیهِوَمُحَمَّدُبْنُإِسْمَاعِیلَ،عَنِالْفَضْلِبْنِشَاذَانَجَمِیعاً،عَنِابْنِأَبِیعُمَیْرٍ،عَنْإِبْرَاهِیمَبْنِعَبْدِالْحَمِیدِ،عَنْأَبِیالْجَارُودِ،عَنْأَبِیجَعْفَرٍ٧ قَالَ،سَمِعْتُهُیَقُولُ: إِنَّأَحَبَّالْأَعْمَالِإِلَیاللهِ _ عَزَّوَجَلَّ _ إِدْخَالُالسُّرُورِعَلَیالْمُؤْمِنشَبْعَةُمُسْلِمٍأَوْقَضَاءُدَیْنِه» وح١٦: «عَلِیُّبْنُإِبْرَاهِیمَ،عَنْأَبِیهِ،عَنِابْنِأَبِیعُمَیْرٍ،عَنْهِشَامِبْنِالْحَكَمِ،عَنْأَبِیعَبْدِاللهِ٧ قَالَ: مِنْأَحَبِّالْأَعْمَالِإِلَیاللهِ _ عَزَّوَجَلَّ _ إِدْخَالُالسُّرُورِعَلَیالْمُؤْمِنِإِشْبَاعُجَوْعَتِهِأَوْتَنْفِیسُكُرْبَتِهِأَوْقَضَاءُدَیْنِه».
[٣]. همان،ج٢،ص٤٦٧،ح٨.
[٤]. همان،ج٢،ص٥٠٣،ح٢.