علوم حدیث - علوم حدیث - الصفحة ٢٠١ - نقش بلخ در نشرحدیث شیعه
خراسانی بلخی،[١] محمد بن اسماعیل بلخی (راوی امام هادی،[٢] محمد بن عبد العزیز بلخی)از اصحاب روایت امام حسن عسكری(،[٣] محمد بن علی بن خلف عطار كوفی[٤] بلخی (از راویان پرحدیث و ساکن بغداد)،[٥]مظفر بن أحمد بلخی (استادِ شیخ مفید)،[٦] جبریل بن احمد فاریابی[٧] و ابو الجیش مظفر بلخی وراق[٨] (راوی و متكلم مشهور شیعی،[٩]شاگرد ابوسهل نوبختی[١٠] و استاد شیخ مفید) همگی بخشی از عمر خویش را در بغداد گذراندهاند.
گفتنی است ابوالحسن دارم بن قبیصة بن نهشل صغانی از شاگردان و راویان امام رضاست.[١١] او نیز در سفر به عراق روایتی نبوی را _ که از امام رضا شنیده بود _ برای علی بن محمد بن عیینه در سر من رای روایت كرده است.[١٢]
ماوراءالنهر
جمعی از بزرگان حدیثی بلخ در کش و سمرقند حضور داشتهاند و معمولاً بیشتر آنان با محمد بن مسعود عیاشی و ابو عمرو کشی مرتبط بودهاند:
اساتید عیاشی و کشی: آدم بن محمد قلانسی بلخی[١٣] و همچنین جبریل بن
أحمد فاریابی از راویان شیعی قرن سوم و مقیم در كش[١٤] بوده است. او را «كثیر الروایة
عن العلماء بالعراق و قم و خراسان»[١٥] توصیف كردهاند. و آنچه كه از حلقه
[١]. عیون أخبار الرضا٧،ج١،ص٢٤٥ – ٢٤٦،ح٣.
[٢]. رجال الطوسی،ص٤٠٧،ش٥٩٢٥.
[٣]. الفهرست (شیخطوسی)،ص٥٢٨،ش٨٤٩؛رجال النجاشی،ص٤٥٨،ش١٢٤٩.
[٤]. رجال النجاشی،ص٤٣٤،ش١١٦٥؛اختیار معرفة الرجال،ج٢،ص٥٦٥،ح٥٠١؛رجال الطوسی،ص٤٥٢،ش٦٤٢٥.
[٥]. رجال الطوسی،ص٤٠٧،ش٥٩٢٥.
[٦]. اختیار معرفة الرجال،ج١،ص٦،ح٣.
[٧]. رجال الطوسی،ص٤٠٧،ش٥٩٢٥.
[٨]. اختیار معرفة الرجال،ج١،ص٦،ح٣،ص٣٤١،ح٢٠٢؛ج٢،ص٧٩٤،ح٩٧٠.
[٩]. رجال الطوسی،ص٤١٨ش ٦٠٤٢.
[١٠]. اختیار معرفة الرجال،ج٢،ص٦٨٨؛میزان الاعتدال،ج٤،ص١٧٥،ش٨٧٤١؛مستدركات علم رجال الحدیث،ج٧،ص٤٨٥،ش١٥١٥٤.
[١١]. اختیار معرفة الرجال،ج٢،ص٦٨٨؛میزان الاعتدال،ج٤،ص١٧٥،ش٨٧٤١؛الفائق فی رواة و أصحاب الإمام الصادق٧،ج٣،ص٢٩٧ – ٢٩٨.
[١٢]. اختیار معرفة الرجال،ج٢،ص٨٣١،ح٢.
[١٣]. رجال النجاشی،ص٧٢،ش١٧١؛رجال الطوسی،ص١٦٢،ش١٨٣٣؛الفائق فی رواة و أصحاب الإمام الصادق٧،ج١،ص١٣٤.
[١٤]. رجال الطوسی،ص٣٩٢،ش٥٧٨٢.
[١٥]. إثبات الوصیة،ص٢١١؛كشف الغمة،ج٣،ص٢١٨.