کتاب تحف‌العقول کتابی قدیمی است و نظم این کتاب خود دلیل بر والا بودن شأن مؤلف آن است. بیشتر این کتاب از موعظه و اصول معلوم تشکیل شده است که احتیاجی به سند هم ندارد.[١]

ب. نهج‌البلاغه، گردآوری سید رضی؛ وی در سال ٣٥٩ق، در شهر بغداد به دنیا آمد و در سال ٤٠٦ق، در همان شهر درگذشت و در جوار کاظمین ٨ مدفون شد. این که چرا سید رضی نام کتاب خویش را نهج‌البلاغة، گذاشته است، از مقدمه کتاب به خوبی روشن می‌شود. سید رضی _ که خود ادیب و شاعری تواناست _ چون اعجاز امیر المؤمنین٧ را در زمینه بلاغت و فصاحت دید، با جمع‌آوری این کتاب، عظمت امیر المؤمنین٧ را در این فضیلت، علاوه بر فضیلت‌های فراوان دیگر، به اثبات رساند. به خاطر رعایت این جنبه است که هیچ‌گونه ترتیب موضوعی برای نهج‌البلاغة قرار داده نشده است. همچنین در ذکر خطبه‌ها و نامه‌ها در بسیاری موارد تقطیع نموده و تنها مقداری از خطبه‌ها را _ که بیشتر توجه او را به خود جلب کرده _ آورده است.[٢]

ج. نهایةالإربفیفنونالأدب، اثر النویری؛ وی این کتاب را قبل از سال ٧٢١ق، در سی جلد و بیش از ٤٤٠٠ صفحه با رویکردی ادبی تاریخی نگاشته است. النویری در این کتاب خلاصه حدود سی کتاب ادبی مهم را آورده است؛ علاوه بر آن، در کتاب خود، از ٧٦ کتاب خطی و چاپی بزرگان ادب و تاریخ نقل می‌کند.[٣]

لازم به یادآوری است که برای انجام این پژوهش از متن نهج‌البلاغه صبحی صالح و متن تحف‌العقول تصحیح شده توسط مرحوم علی اکبر غفاری در برنامه جامع‌الاحادیث ٣.٥ و متن نهایة‌الإرب در نرم‌افزار المکتبة الشاملة استفاده شده است.

یافته‌های مقایسه

از آن جا که عهدنامه، در سه کتابی که ذکرشان رفت، کامل آمده است، متن عهدنامه در این سه کتاب به شکل دقیق و حرف به حرف مورد مقایسه قرار گرفت. نتایج حاصل از این مقایسه بسیار جالب و قابل توجه می‌نماید. با توجه به انجام این مقایسه با دو رویکرد

[١]. علل الشرائع،ج١،ص٢٠٨ح ١٠؛عیون اخبار الرضا٧،ج١،ص٨٨،ح١٧.

[٢]. رجال الطوسی،ص٣٦٤،ش٥٣٩٥.

[٣]. اختیار معرفة الرجال،ج١،ص٤٩٨،ح٩٥٦.