علوم حدیث - علوم حدیث - الصفحة ١٢٥ - کارکردهای تطبیق در احادیث تفسیری
در تعداد زیادی از روایات تفسیری اهل بیت: برای تفسیر آیهای، از آیه دیگر استدلال شده است و یا برای بیان معنای واژهای، از واژۀ دیگر شاهد آورده شده است.
روایات تفسیری اهل بیت:، به خوبی نشان میدهند که آیات قرآن، یک خانواده بزرگ را تشکیل میدهند که در شبکهای به هم پیوسته در ارتباط و انسجام کامل قرار دارند و با روش خاصی میتوان به گوشههایی از ابعاد ناشناخته آن وقوف پیدا کرد؛ از باب نمونه، در روایتی از امیرمؤمنان علی٧ در تفسیر آیۀ «لا یَنالُ عَهْدِی الظَّالِمین؛ عهد من به ستمکاران نمیرسد»،[١] میخوانیم:
أی المشرکین؛
منظور از ظالمان، مشرکاناند.
آن گاه حضرت در توجیه این تفسیر با استفاده از آیه ١٣ سورۀ لقمان میفرماید:
لأنّه سمّی الشرک ظلماً بقوله: إنّ الشرک لظلم عظیم؛[٢]
چون برابر آیه قرآن: شرک، ظلم نامیده شد. در قرآن آمده است: شرک، ظلم عظیمی است.
جالب آن که همین رویکرد روش شناسانه _ که در روایات تفسیری صحابه و تابعان کمتر به چشم میخورد _ در روایات تفسیری پیامبر اکرم٦ _ که توسط اهل سنت نقل شده است _ به کار گرفته شد؛ نمونۀ آن، روایتی است که در منابع اهل سنّت در تفسیر آیه «الَّذینَ آمَنُوا وَ لَمْ یَلْبِسُوا إیمانَهُمْ بِظُلْم»،[٣] از پیامبر اکرم٦ روایت شده است که آن حضرت با استناد به آیۀ «إِنَّ الشِّرْکَ لَظُلْمٌ عَظیمٌ»، ظلم را به معنای شرک تفسیر کردهاند.[٤]
٥ . شناسایی روایات تقیهای
از دیگر مزایای تفسیر روایی مقارن، شناسایی روایات تقیهای است. میدانیم ائمه اهل بیت: در شرایط ویژهای زندگی میکردهاند؛ گاه چنان در محاصره جاسوسان و خبرچینان قرار داشتند که ناچار بودند برای حفظ جان خود یا اطرافیانشان، به حسب
[١] . التبیان فی تفسیر القرآن،ج٢،ص٤٥٦.
[٢] . سورهرعد،آیه٤٣.
[٣] . جامع البیان،ج٨،ص٢٠٥؛تفسیر ثعلبی،ج٥،ص٣٠٤؛تفسیر بغوی،ج٣،ص٢٩.
[٤] . الجامع الاحکام القرآن،ج٩،ص٣٣٦؛تفسیر ثعلبی،ج٥،ص٣٠٢.