دارد. علاوه بر این، «رضایت»[١] را نیز می‌توان بر معانی آن افزود. به این ترتیب، «احب» بیان‌گر محبوبیت یا رضایتمندی بیشتر نسبت به چیزی است. بر این اساس، باید «افضل» و «احب» را دو اعتبار جدا از هم دانست. اما می‌توان گفت نسبت این دو واژه به لحاظ مصداقی، به ویژه اگر به خدا و رسول تعلق یابد، یکی است؛ با این توضیح که ممکن است از میان نسب اربعه، نسبت تساوی داشته باشند. در این صورت، سنجش نسبت مجموعه روایات «افضل الاعمال» با مجموعه احادیث «احب الاعمال» و مجموعه روایات «افضل العبادة» با مجموعه احادیث «احب العبادة» ضروری می‌نماید تا اگر «افضل»‌ها ‌و «احب»‌ها ‌متفاوت با هم ذکر شده باشند، در جمع میان موارد، چاره سازی شود.

اختلاف مجموعه روایات «افضل الاعمال» با مجموعه احادیث «احب الاعمال»

در این زمینه، با توجه به تفکیک موضوع هر یک از روایات، تنها احادیث مربوط به «نماز اول وقت» و «ذکر کلمه توحید» در مجموعه افضل الاعمال و احادیث «دعا» و «ستایش الهی» در مجموعه احب الاعمال، به دلیل وحدت موضوعی _ که همگی به عرصه عبادات اخروی مربوط‌اند _ با یکدیگر متعارض می‌نمایند و شایسته بررسی و سنجش‌اند.

بررسی

اما در بررسی چهار حدیث فوق، می‌توان با استفاده از استخراج وجوه اشتراک میان آنها ‌به نتیجه رضایت بخشی دست یافت. اولین وجه اشتراک میان چهار روایت فوق، موضوع واحد آنهاست که ظاهراً عبارت است از اعمال عبادی استحبابی و دومین وجه، نکته‌ای است که با عنایت به آن، یک عمل عنوان «برترین» را به خود اختصاص می‌دهد و در همه موارد حضور دارد. این نکته همان روح عبودیت و فنای فی الله است؛ زیرا همان گونه که گفته شد، حمد و ستایش الهی، یکی از مقدمات دعا شمرده می‌شود. ذکر و ثنای الهی نیز از این قاعده مستثنی نبوده و در واقع نوعی دعا شمرده می‌شود؛ زیرا دعا مجموعه رفتارهایی است که مربوط به حوزه ارتباط انسان با خدا می‌شود. از این رو، می‌تواند گاه به صورت نماز نیز متجلی گردد.

بنا بر این، ضمن آن که میان این روایات تنافی وجود ندارد، باید اذعان داشت که این روایات در یک مجموعه و با یک معیار مشخص تعیین شده‌اند و در واقع، هر یک از این روایات مصداق و نمود برترین‌ها ‌در حیطه اعمال عبادی را بیان نموده‌اند و نماز اول وقت،

[١]. المفردات،ص٦٣٩.