اولاً، تعریف دقیقی از اصحاب خاص ارائه نشده است. آیا مقصود از آنها اصحاب اجماع[١] است؟ و منظور کسانی هستند که از سوی ائمه: در زمان‌های مختلف
مورد تایید قرار گرفته‌اند؟ و یا منظور افرادی هستند که بیشترین حدیث را از آن بزرگواران نقل کرده‌اند؟

ثانیاً، گر چه این گروه از اصحاب، اجمالاً با روایات و مشرب فقهی ائمه: آشنا بوده‌اند، اما این نکته به صورت کلی پذیرفته شده نیست؛ زیرا در کتب روایی ‌به بسیاری از احادیث تقیه‌ای و یا محمول بر تقیه برخورد می‌کنیم که در بین روایان آنها ‌افرادی چون محمد بن مسلم، ابو بصیر، ابن ابی عمیر و... به چشم می‌خورد که اینان از اصحاب اجماع شمرده شده‌اند؛ به عنوان مثال، راوی روایاتی چون هفده و یا هیجده روز بودن ایام نفاس و نیز تردد آن تا پنجاه روز[٢] و نیز روایات مسح دو دست از مرفق تا سر انگشتان در تیمم،[٣] محمد بن مسلم است و نیز روایت آمین گفتن پس از سوره حمد[٤] از جمیل نقل شده است، که نام هر دو نفر در بین اصحاب اجماع ذکر شده است، و با اندکی تأمل روشن می‌شود که ظاهر این روایات به گونه‌ای است که از عدم اطلاع راوی از تقیه‌ای بودن آن حکایت دارد.

اما ادعای دوم مرحوم صاحب جواهر _ که اصحاب و نویسندگان کتاب، بر فرض شناخت روایات تقیه‌ای، کتب خود را از آنها ‌تصفیه کرده‌اند _ نیز قابل تأمل است؛ زیرا در بحث تدوین کتب حدیثی آمده که اصحاب ائمه: احادیث آن بزرگواران را _ که یا خود شنیده بودند و یا به یک واسطه، به دست آورده بودند _ در کتبی که «اصل» نامیده می‌شد،

[١]. بحوث فی العلم الاصول،ج٧،ص٢٨.‌

[٢]. فرائد الاصول،ج٤،ص١٣٠ کهعبارتایشانچنیناست:«إنعمدةالاختلافإنماهیكثرةإرادةخلافالظواهرفیالأخبار،إمابقرائنمتصلةاختفتعلینامنجهةتقطیعالأخبار،أونقلهابالمعنی،أومنفصلةمختفیةمنجهةكونهاحالیةمعلومةللمخاطبین،أومقالیةاختفتبالانطماس،وإمابغیرالقرینةلمصلحةیراهاالإمام٧ منتقیة _ علیمااخترناه،منأنالتقیةعلیوجهالتوریة _ أوغیرالتقیةمنالمصالحالاخر».

[٣]. بهعنواننمونهدرکنابجواهر الکلام،دریکاستقصایناقص،بیشازهزارباراینتعبیرآمدهاست.

[٤]. جوابات اهل الموصل،ص٤٨.