علوم حدیث - علوم حدیث - الصفحة ١٧٦ - گزارشی از تحلیل مضامین ادعیه ماه رجب براساس مصباح المتهجد شیخ طوسی
نتیجه
به نتایج حاصل از تحلیلهای به عمل آمده در ادعیه ماه رجب به اجمال اشاره میگردد:
١. درخواستهای فردی، از نظر فراوانی، حدود یک و نیم برابر درخواستهای گروهی است.
٢. گر چه برای دعا محدودیت زمانی و مکانی وجود ندارد، اما در بین روزهای ماه رجب، نیمۀ آن و روز بیست و هفتم، با اختصاص پنج دعا از چهارده دعا به خود، جایگاه خاصی در استجابت دعا دارند.
٣. اسامی پیامبران در ادعیه نسبت به قرآن، دامنه وسیعتری دارد و با درود بر ایشان، علاوه بر ارائه الگوی مناسب، باعث هویّتبخشی تاریخی میشود؛ طوریکه به دعاکننده هویت دینی میدهد و او را به حلقههایی که بر حق و افتخار آفریناند، یعنی پیامبران وصل میکند.
٤. در میان مؤلفههای متعدد در ادعیه، مفاهیم اعتقادی مهمترین و غالبترین مفهوم است.
٥. توحید در ادعیه معصومان: تجلّی بارزی دارد و رتبه بالایی را به خود اختصاص میدهد؛ به ویژه در دعای امّ داود.
٦. ذکر صلواتِ مکرر در ٧/٨٥ درصد دعاها، یادآور همراهی نام پیامبر و خاندانش است که در استجابت دعا نیز تأثیری خاص دارد.
٧. زبان دعا از نوع ادبی بوده و دارای صنایع بلاغی فراوانی از جمله تشبیه، استعاره، مجاز، کنایه و سجع است که عاملی برای زیبایی کلام و دلپذیر بودن آن است.
٨. بیان دعا شامل مدح و ثنا، مناجات، اقرار به توحید، اعتراف به فقر ذاتی، تضرع و انابه و نیز عاطفی است.
٩. تأثیرپذیری ادعیه از آیات به دو نوع آشکار(مستقیم) و پنهان (غیرمستقیم)، در تمامی ادعیه مشهود است.
در تأثیرپذیری مستقیم، از سه نوع تصریح، تلمیح و اقتباس، تصریح وجود ندارد، اما تلمیح (با ٥/٥٣ درصد)، نسبت به اقتباس (با ٥/٤٦ درصد) فزونی دارد.
١٠. در آیات اقتباسی، آیه ١١١ سوره اسرا و آیه ٢٦ سوره آلعمران، بسیار مورد توجه است. این اقتباس نشان از ویژگی خاص این آیات در تفاسیر و روایات دارد که برای رفع بیماری و