علوم حدیث - علوم حدیث - الصفحة ١٧٢ - گزارشی از تحلیل مضامین ادعیه ماه رجب براساس مصباح المتهجد شیخ طوسی
آنچنانکه گویی روح دعا با اقرار به توحید عجین شده و دعا بدون توحید رنگ میبازد و به بازیچهای از کلمات مبدّل میشود. زبان اقرار به توحید بیشتر در مفاهیم آغازین ادعیه دیده میشود.
٤. زبان اعتراف به فقر ذاتی
واقعیّت مخلوق از جمله انسان، چیزی جز فقر و نیاز به غنی مطلق نیست. در تنگناها که غوغاها فرو مینشیند و حجابها کنار میرود فقر فطری خود را نمایان میسازد[١] و فرد هوشیار شده از سر اضطرار دست به دعا برمیدارد.[٢] اعتراف انسان به فقر ذاتی و نیازمند بودن در همه ابعاد وجودی به خداوند همان رعایت ادب به پیشگاه ذات باریتعالی هنگام راز و نیاز و دعاست.[٣] اقرار زبانی به فقر، در دعاهای متعددی آمده است.[٤]
٥. زبان تضرع و انابه
انسان بعد از توجه به فقر ذاتی خود در مقابل خداوند متعال چارهای جز تضرع و زاری و انابه از بدیها و گناهان خود ندارد. یکی از مواردی که در هنگام خواندن خدا در قرآن، تاکید شده است تضرع و زاری است و اینگونه میفرماید:
ادْعُوا رَبَّكُمْ تَضَرُّعاً وَ خُفْیَةً إِنَّهُ لا یُحِبُّ الْمُعْتَدینَ؛[٥]
پروردگار خود را به زاری و نهانی بخوانید كه او از حد گذرندگان را دوست نمیدارد.
مفهوم دیگری که به دنبال تضرع و انابه در ادعیه وجود دارد، امید به احسان و عفو خداوند است:
وَ كانَ اللَّهُ عَفُوًّا غَفُوراً؛[٦]
خدا همواره خطابخش و آمرزنده است.
[١]. مجاز: ٥/٤، ٧/٤، ٧/٢٢، ٧/٢٣، ٧/٢٤، ٨/٨، ٩/١١،١١/٣٥،١١/٦٧.
[٢]. استعاره: ٤/٤، ٤/٥، ٤/٨، ٨/٣، ٩/٥، ١١/١٧، ١١/٦١، ١١/٦٥، ١٣/٥.
[٣]. کنایه: ١٠/١، ١١/٧-١٦، ١١/٦٠، ١١/٦٥.
[٤]. سجع: ٣/٩، ٣/١٠، ٣/١١-١٢، ٤/١-٤، ٤/٥-٦، ٤/٧-٨، ٤/١٣، ٨/١٥، ٩/١٢، ١١/٢٨، ١١/٣٧، ١٣/٣٤-٣٥.
[٥]. تتابعاضافات: ١١/٢، ١١/٣٧، ١١/٤٠.
[٦]. طباق: ٨/١٣-١٤، ٨/٢٤، ١٤/٩.