او كسی است كه ستارگان را برای شما قرار داد، تا در تاریكی‌های خشكی و دریا، به وسیله آنها راه یابید! ما نشانه‌ها (ی خود) را برای كسانی كه می‌دانند، (و اهل فكر و اندیشه‌اند) بیان داشتیم!

همچنین نشانه‌هایی كه به طور طبیعی در نقاط مختلف زمین برای پیدا كردن راهها قرار داده شده است:

وَ جَعَلْنَا فِی الْأَرْضِ رَوَاسِی أَن تَمِیدَ بِهِمْ وَ جَعَلْنَا فِیهَا فِجَاجًا سُبُلاً لَّعَلَّهُمْ یَهْتَدُونَ.[٢]

و در زمین، كوه‌های ثابت و پابرجایی قرار دادیم، مبادا آنها را بلرزاند! و در آن، درّه‌ها و راه‌هایی قرار دادیم تا هدایت شوند!

بهره‌گیری از عقل در پیشرفت انواع دانش‌ها در جهت تأمین رفاه مادّی نیز، مصادیق دیگری از این نوع هدایت الهی شمرده می‌شوند.

ب. هدایت عقلی معنوی

مقصود از این نوع هدایت، بهره‌گیری از قدرت اندیشه، برای تأمین نیازهای معنوی و دست‌یابی به قلّه كمالات انسانی است.

همه آیاتی كه انسان را به تفكّر در باره حقایق مرتبط با مبدأ و معاد دعوت كرده‌اند، به این نوع هدایت اشاره دارند.

در روایتی بسیار زیبا و تأمل بر‌انگیز، امام كاظم٧ شماری از این دسته آیات را برای یكی از یارانش به نام هشام بن حكم تفسیر كرده و سخن را با این جملات آغاز می‌فرماید:

یا هِشامُ! إنَّ اللّه‌َ تَبارَکَ و تَعالی بَشَّرَ أهلَ العَقلِ وَ الفَهمِ فی كِتابِهِ فَقالَ: «فَبَشِّرْ عِبَادِ * الَّذِینَ یَسْتَمِعُونَ الْقَوْلَ فَیَتَّبِعُونَ أحْسَنَهُ اُوْلَئکَ الَّذِینَ هَدَلهُمُ اللَّهُ وَ اُوْلَئِکَ هُمْ اُوْلُواْ الْأَلْبَابِ».[٣]

یا هِشامُ! إنَّ اللّه‌َ تَبارَکَ و تَعالی أكمَلَ لِلنّاسِ الحُجَجَ بِالعُقولِ، و نَصَرَ النَّبِیّینَ بِالبَیانِ، و دَلَّهُم عَلی رُبوبِیَّتِهِ بِالأَدِلَّةِ؛[٤]

ای هشام، خداوند متعال در كتابش صاحبان خرد و فهم را بشارت داده و فرموده است: «پس، به آن بندگان من _ كه به سخن، گوش فرا می‌دهند و

[١]. سوره ‌انعام،آیه٩٧.

[٢]. سورهانبیاء،آیه٣١‌؛نیزر.ک: سورهنحل،آیه١٦ وسورهنمل،آیه٦٣.

[٣].‌ سورهزمر،آیه١٧ و ١٨.

[٤]. ‌الكافی‌،ج١،ص١٣،ح١٢.