روایت سوم _ که بازگوکننده انواع عبادات بوده و در نهایت عبادت احرار را برترین می‌خواند _ بیان‌گر انگیزه و نیتی است که جوهرۀ عبادت خداوند سبحان است.‌ از این رو، علاوه بر آن که موضوع روایت، جدای از دیگر موضوعات این مجموعه است، اختلافی با سایر اعمال و عبادات هم ندارد و در تعیین کیفیت، نوع و ماهیت عبادات نیز راهگشاست‌.

در این میان، تأمل و دقت در برخی از اسباب و علل تفضیل که در احادیث «افضل العباده» آمده است، می‌تواند در مقام حل اختلاف کارآمد باشد؛ به عنوان نمونه دانستن این نکته که چرا رعایت عفت در کنار ادای حق مؤمن و آن هم در کنار دعا بهترین
عبادت خوانده می‌شود، در رفع تنافی بدوی میان روایات مجموعه «افضل العبادة» مفید خواهد بود.

عفت در روایات، غالباً به موضوع بطن و فرج تعلق یافته است. این بدان معناست که باید از حرام و حتی فراتر از آن، از مکروهات و موارد شبهه نیز جلوگیری شود. بنا بر این، اگر رعایت عفت به معنای «ترک تمام محرمات» تلقی شود، خویشتن‌داری با فروکاستن از خواسته‌های دو نیروی «شهویه و غضبیه»، بهترین عبادت و سخت‌ترین اعمال عبادی[١]شمرده می‌شود؛ زیرا تحقق خواسته‌های این دو نیرو، موجب انجام بسیاری از گناهان، از جمله تباهی دارایی‌ها، حرص در دنیا و جمع ثروت است که جز با جاه طلبی و ریاست خواهی حاصل نمی‌شود و این دو جز با اعمال حسد، تعصب، کینه توزی، کبر، ترک فضایل ظاهری و باطنی حاصل نمی‌آید.[٢]

در حدیث پنجم، برتری عبادت خدا در قالب ادانمودن حق مؤمن، از جمله راهکارهای آموزشی_ تربیتی است که به آن صبغه اجتماعی نیز بخشیده شده است و در واقع، با یک دستور اجتماعی، یک گزاره ناظر به روابط اجتماعی را به دست می‌دهد.[٣] هر چند با تفسیر «مؤمن»، به «اهل بیت:» به عنوان مصداق کامل «مؤمن» می‌توان به آن، صبغه اعتقادی نیز بخشید؛ زیرا مؤمنان حقیقی همان اهل بیت رسول الله٦ هستند که ادا نمودن حقوق آنان از برترین عبادت‌ها محسوب می‌شود.

از طرفی، مشخص است که امامان شیعه و راهبران راستین جامعه اسلامی، پیروان خود

[١]. همان،ج٢،ص٧٩،ح١،ص٧٩-٨٠،ح٢، ٣، ٧ و ٨.

[٢]. همان،ج٢،ص٨٤،ح٥.

[٣]. همان،ج٢،ص١٧٠،ح٤.