طبق رهنمود برخی از روایات، زهد در دنیا نه به مفهوم محدودیت دارایی مادی و یا تحریم حلال الهی است، بلکه عبارت از تکیه نکردن به داشته‌های خود و در مقابل، اعتماد بر عنایت خداوندی است.[١] در روایت دیگری زهد در دنیا کوتاه نمودن اندازه آرزوها، شکر بر نعمت‌ها ‌و پرهیز از حرام‌ها ‌توصیف شده است.[٢] همچنین در روایت دیگری زهد در آیینه آیه «لِكَیْلا تَأْسَوْا عَلی‌ ما فاتَكُمْ وَ لا تَفْرَحُوا بِما آتاكُم» دیده شده است.[٣] و البته طبق دسته دیگری از اخبار، زهد کلیددار خانه تمامی خیرها و نیکویی‌ها ‌شناخته شده است.[٤]

اینک در مقام رفع تنافی میان مجموعه روایات اخلاقی بالا، می‌توان گفت ترک دنیا
به معنای اجتناب از حرام‌ها، مکروهات و ترک تعلقات است. برآیند رفتاری عفت نیز بسنده کردن به حلال، دوری از حرام و در مرحله بالاتر خودداری از ارتکاب موارد شبهه‌ناک است. از این رو، بهترین عمل اخلاقی ترک دنیاست که دربردارنده دیگر مفاهیم اخلاقی
از جمله عفت نیز می‌شود. از این رو،‌ نسبت میان این دو عنوان، عموم و خصوص
مطلق است.

از حیطه رابطه فرد با خودش که بگذریم، در حوزه اخلاق و رفتار فرد با خانواده برترین رفتار، عمل به سفارش خداوند، یعنی نیکی به والدین است و برترین رفتار در حیطه برخورد فرد با دیگران، خوش خلقی با آنان است که البته ملازم با خیرخواهی برای آنان نیز است‌.

٤. رابطه میان افضل‌ها ‌طولی یا عرضی؟

مراد از رابطه طولی این است که عناوین یاد شده در روایات، مانند حلقه‌های زنجیر به نحوی با هم، مرتبط و در یک نظم و ترتیب، قابلیت اجتماع در سلسله مراتب را دارا باشند. و منظور از رابطه عرضی، قرار گرفتن آنها در صف واحد مقابل یکدیگر است؛ به طوری که قابل اجتماع با یکدیگر نباشند.[٥] بر این اساس، می‌توان رابطه میان روایات «افضل الاعمال» را طولی دانست؛ با این توضیح که تمامی موارد مذکور همچون حلقه‌های زنجیر با

[١]. ثواب‌الأعمال،ص١٠٢: «أبی; قالحدثناسعدبنعبدالله،عنأحمدبنأبیعبداللهالبرقی،قالحدثنیالحسینبنیزیدالنوفلی،عنالسكونی،عنأبیعبداللهقال،قیل: یارسولالله! أیالرجالخیر؟قال: الحالالمرتحل. قیل: یارسولالله! وماالحالالمرتحل؟قال: الفاتحالخاتمالذییفتحالقرآنویختمهفلهعنداللهدعوةمستجابة».

[٢]. ر.ک: مرآة العقول،ج١٢،ص١٥٩.

[٣]. سیری در نهج البلاغه،ص٢٠٨.

[٤]. المصباح المنیر،ج٢،ص٢٥٧.

[٥]. الکافی،ج٥،ص٧٠،ح٢.