برخی از روایات نیز منظور از «تمجید و تحمید خداوند» را تبیین نموده‌اند که به اجمال، عبارت‌اند از: یادآوری صفات جمال (ثبوتی) و صفات جلال (سلبی) خداوند[١] و در واقع توجه به این که «هُوَ الْأَوَّلُ وَ الْآخِرُ وَ الظَّاهِرُ وَ الْباطِنُ وَ هُوَ بِكُلِّ شَیْ‌ءٍ عَلیمٌ»[٢] و نیز یادآوری نعم الهی و در نهایت سپاس و ستایش خداوند را بر تمامی آنها[٣] از جمله مباحث مطرح شده در معنای در باره حمد و ثنای الهی دانست. همچنین روایات دیگری، تحمید و تمجید خداوند را در آغاز دعا، از اسباب تکمیل و از آداب مخصوص آن به شمار آورده‌اند.[٤] از این رو، هیچ گونه اختلافی میان این دو، باقی نخواهد ماند.

نتیجه، آن که در مجموعه روایات «احب الاعمال» تفکیک حیطه‌های هر یک از روایات نشان از همسویی آنها ‌با یکدیگر دارد؛ زیرا استمرار و مداومت در انجام یک رفتار پسندیده در واقع، به نوعی تأکید بر نظم بخشی به امور زندگی است که بر هر یک از رفتارهای مطرح شده در روایات قابل انطباق است. از سوی دیگر، شاد کردن مؤمنان در حیطه امور اجتماعی قرار می‌گیرد که البته تداخلی با دو رفتار؛ دعا و تحمید الهی به عنوان محبوب‌ترین اعمال نخواهد داشت؛ زیرا این دو رفتار در حیطه امور عبادی قرار دارند که البته گفته شد، تحمید و ثنای الهی، مقدمه‌ای است بر دعا به عنوان برترین عبادت و محبوب‌ترین عمل.

احادیث احب العبادة

در این باب دو روایت ذیل قابل ملاحظه‌اند:

١. «عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ٧ قَالَ: تَبَسُّمُ الرَّجُلِ فِی وَجْهِ أَخِیهِ حَسَنَةٌ، وَ صَرْفُ الْقَذَی عَنْهُ حَسَنَةٌ، وَ مَا عُبِدَ اللهُ بِشَیْ‌ءٍ أَحَبَّ إِلَی اللهِ مِنْ إِدْخَالِ السُّرُورِ عَلَی الْمُؤْمِن».[٥]

٢. «هِشَامٍ الْكِنْدِیِّ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللهِ٧ یَقُولُ: إِیَّاكُمْ أَنْ تَعْمَلُوا عَمَلًا یُعَیِّرُونَّا
بِهِ، فَإِنَّ وَلَدَ السَّوْءِ یُعَیَّرُ وَالِدُهُ بِعَمَلِهِ، كُونُوا لِمَنِ انْقَطَعْتُمْ إِلَیْهِ زَیْناً، وَ لَا تَكُونُوا عَلَیْهِ شَیْناً، صَلُّوا فِی عَشَائِرِهِمْ، وَ عُودُوا مَرْضَاهُمْ، وَ اشْهَدُوا جَنَائِزَهُمْ، وَ لَا یَسْبِقُونَكُمْ إِلَی شَیْ‌ءٍ مِنَ الْخَیْرِ، فَأَنْتُمْ أَوْلَی بِهِ مِنْهُمْ، وَ اللهِ مَا عُبِدَ اللهُ بِشَیْ‌ءٍ أَحَبَّ إِلَیْهِ مِنَ الْخَبْ‌ءِ. قُلْتُ: وَ مَا

[١]. تکامل اجتماعی انسان،ص١١٤.

[٢]. مناسبات جامعه شناسی و حدیث،ص٢٨.

[٣]. الکافی،ج٢،ص٥٠٣،ح١.

[٤]. همان،ج٢،ص٥٠٤،ح٦.

[٥]. همان،ج٢،ص٥٠٤،ح٦ و٧ وص٤٨٥،ح٦.