علوم حدیث - علوم حدیث - الصفحة ٢٢٣ - بررسی مقایسهای متن عهدنامه مالک اشتر در نهجالبلاغه، تحفالعقول و نهایةالإرب
١. امام٧، پس از آن که به مالک میفرماید: «به مردم نگو به من دستور داده شده و من هم به شما دستور میدهم. پس باید اطاعت کنید و مضرات چنین بینشی را بر میشمرند»، دستور به استعاذه به درگاه الهی میدهند؛ جملهای که به نظر میرسد تقطیع شده است: «فتعوذ بالله من درک الشقاء».
٢. در فراز دیگری، پس از آن که از مشورت با بخیل و ترسو و حریص نهی کرده و
منشأ این صفات را سوء ظن به خدا بر میشمرند، در جملهای وجود این صفات در
اشرار را یقینی و حتمی میدانند که این جمله توضیحی نیز تقطیع شده است: «کمونها فی الأشرار أیقن».
٣. ایشان پس از آن که وظیفه مجازات محتکران را به مالک گوشزد میکنند، میفرمایند این کار سیره نبی مکرم اسلام ٦ بوده است: «فإن رسول الله ٦ فعل ذلک»؛ جملهای که در نهجالبلاغه تقطیع شده است.
٤. چنانچه کیفر اشتباهی از سوی تو صورت بگیرد، موقعیت اجراییات از ادای حق اولیای مقتول جلوگیری نکند، این توصیه امام٧ است که به دنبال آن حق اولیای مقتول را توضیح میدهند؛ توضیحی که تقطیع شده است: «دیة مسلمة یتقرب بها إلی الله زلفی».
٥. امام٧ مالک را از خشم و غضب شدید و آنی پرهیز و به کنترل آن فرمان میدهند، اما اولین اقدام برای کنترل خشم چیست؟ امام٧ در جملهای که در نهجالبلاغه تقطیع شده است، چنین پاسخ دادهاند: «و ارفع بصرک إلی السماء عند ما یحضرک منه».
همانطور که روشن شد، این گونه موارد نه، در رده موارد (بسیار مهم) قرار میگیرند و نه حذفشان به معنای کلی متن آسیب رسانده است.
د. گونه دوم؛ یعنی حذف جملاتی که بسیار مهم و کلیدی هستند و در عین حال این حذف به معنای کلی متن و فرازهای قبلی و بعدی خللی وارد نمیکند. درستی یا نادرستی این گونه تقطیعها از دو جهت قابل بررسی است. از نگاه کسی که تقطیع نموده است و مثلاً غرضش ارائه برترین جلوههای بلاغت در کلام امام٧ بوده است (مانند نهجالبلاغه)، آسیبی رخ نداده است. جملاتی که مخلّ به معنای متن نبودهاند، با غرضی که مد نظر تقطیع کننده بوده، تقطیع شدهاند. از چنین زاویهای هیچ آسیبی رخ نداده است. حال اگر از این زاویه نگاه کنیم که این متن فرمانی حکومتی است که باید الگوی آیین حکومتی ما قرار بگیرد و پژوهشگران فراوانی برای کشف و بازسازی این الگو در مدل حکومتی امروز تلاش میکنند، مسأله متفاوت خواهد بود. این نکته مهم پژوهشگر را وادار میکند که به