فرد دیگر سالم بن سالم بلخی (از راویان امام صادق)[١] است. او محدثی زاهد در بلخ بود كه به كثرت عبادت و صیام در عصر خویش شهره بوده است. وقتی علیه فساد دربار هارون سخن گفت، خلیفه او را به زندان افكند و وی تا زمان مرگ هارون در زندان به سر می‌برد. وی پس از آزادی به مكه رفت و تا آخر عمر در آنجا بود.[٢]

سفر حدیث پژوهان حوزه‌های حدیثی به بلخ

ابو المفضل شیبانی (قرن چهارم) در سفری كه به بلخ داشته، از أبو نصر بشر بن محمد بن نصربلخی عنبری[٣] و محمد بن علی بن زبیر بلخی[٤] روایت كرده است.

نضر بن اصبغ بن منصور بغدادی نیز از راویان بغداد است كه در بلخ سكنا گزیده بود. صدوق در توصیف وی می‌گوید: «المقیم ببلخ».[٥]

یحیی بن زید بن علی بن حسین، مشهور به یحیی بن زید مدنی از ائمه و بزرگان زیدیه، از راویان احادیث است كه به منطقه جوزجان سفر كرده است. او شاگرد امام صادق و
امام كاظم٨ بوده[٦] و از افتخارات وی آن است كه كتاب صحیفه سجادیه را تدریس
كرده است.[٧]

جمع‌بندی

چنان که گذشت، محدثان بلخ و سرزمین‌های منسوب به آن در شكوفایی حدیث شیعه سهیم بوده و نقش آفرین بوده‌اند، اما این جمع بیش از یكصد نفری بلخیان _ كه تقریباً در دو سده سوم و چهارم پر رنگ‌تر حضور داشته‌اند _ از سده پنجم به بعد رو به افول نهاده و بلخیان شیعی كمتر شده‌اند. این افول را باید در حكومت‌ها و سیاست‌های حكومتی وقت تحلیل كرد. امروزه باید از باقی نماندن آثار بلخیان تأسف خورد، اما باقی ماندن روایات ایشان در لا به لای متون روایی نیز مایه بالندگی و خوشوقتی است. اكنون

[١]. همانجا.

[٢]. لسان المیزان،ج٢،ص٩٤ - ٩٥،ش٣٠٠.

[٣]. اختیار معرفة الرجال،ج١،ص٦،ح٣،ص٣٤١،ح٢٠٢ وج٢،ص٧٩٤،ح٩٧٠.

[٤]. مستدركات علم رجال الحدیث،ج٨ ص٦٧ – ٦٨،ش٧.

[٥]. رجال النجاشی،ص٤٢٨،ش٩٤١١.

[٦]. كمال الدین و تمام النعمة،ص٢٨٦ - ٢٨٧.

[٧]. عیون أخبار الرضا٧،ج٢،ص٩،ح٢٣،درمتنروایتآمدهاست: «... حدثناأحمدبنأبیالفضلالبلخی،قال: حدثنیخالیحییبنسعیدالبلخی،عنعلیبنموسیالرضا...،چنانکهملاحظهمی‌شودبهطورمطلقگفتهشده: دایییحییبنسعید. دربرخینسخه‌هاعبارت «حدثنیخالی» آمدهوبرخینیزاینتعبیرراكنایهازهمانداییخوداحمددانسته‌اند (مستدركات علم رجال الحدیث،ج٨،ص٢٠٨،ش١٦١٤٦).