علوم حدیث - علوم حدیث - الصفحة ١٢٤ - کارکردهای تطبیق در احادیث تفسیری
روایات از ساختار نظاممندی برخوردار است و افزون بر نگاه معنا شناسانه، در صدد القای روش فهم و برداشت از آیات قرآن است. در واقع، اهل بیت: در این روایات، بسان معلمی خبیر درصدد تعلیم کلیدهای فهم آیاتاند. با غور در این روایات تفسیری، و انس با آنها تردیدی نمیماند که این روایات از یک نظام هوشمندانهای پیروی کرده و در چارچوب قانونمندی قرار دارد که با کشف آنها میتوان کلید فهم قرآن و روش تفسیر را از آن استنباط کرد.
علامه طباطبایی _ که روایات و منقولات به یادگار مانده، از صحابه و تابعان را بسیار سطحی و ساده و خالی از ظرافت و روشمندی میداند _ در باب روایات تفسیری اهل بیت: تصریح میکند که روش تفسیری قرآن به قرآن برگرفته از روایات تفسیری اهل بیت: است. وی مینویسد:
و قد کانت طریقتهم فی التعلیم و التفسیر هذه الطریقة (ای تفسیر القرآن بالقرآن) بعینها علی ما وصل الینا من أخبارهم فی التفسیر؛[١]
اخبار و روایاتی که از اهل بیت: در تفسیر آیات رسیده است، نشان میدهد که روش تفسیری قرآن به قرآن، از آموزههای تفسیری اهل بیت: است.
بر اساس این نگرش، بیانات تفسیری اهل بیت:، فراتر از تبیین گرههای لفظی و دلالی، حاوی کلیدهای فهم آیات و روش تفسیری است.
علامه طباطبایی، شأن پیامبر و اهل بیت: را در تفسیر قرآن، همان روش آموزی میداند که آنان با این کار به جای بیان تفسیری ساده و عامیانه، در مقام پرورش کادر تفسیری بودهاند. وی مینویسد:
و من هنا یظهر أنّ شأن النبیّ٦ فی هذا المقام هو التعلیم فحسب؛[٢]
از این جا به دست میآید که نقش اصلی پیامبر در ارتباط با قرآن، تعلیم (روش) است (نه بیان تفسیر ساده).
همچنین مینویسد:
إنّ جمّاً غفیراً من الروایات التفسیریه الواردة منهم مشتملة علی الاستدلال بآیة علی آیة و الاستشهاد بمعنیّ علی معنیّ؛[٣]
[١] . سورهآلعمران،آیه٤٢.
[٢] . الجامع الاحکام القرآن،ج٤،ص٨٢.
[٣] . تفسیر مقاتل،ج١،ص١٦٩.