فَذَلِک کصِیامِ الدَّهْر».[١] در این حدیث، ‌کلمه (سِتّاً) به (شَیئَاً) تصحیف شده است.[٢] نیز حدیث: «انَّ النبی ‌احَتَجَرَ بالمسجدِ، ‌ای اتَّخَذَ حُجرَه مِن حصیرٍ؛ رسول اکرمˆ در مسجد حجره‌ای از حصیر و بوریا ساخت» که به (احتجم)، یعنی پیغمبردر مسجد حجامت فرمود، تصحیف شده است.[٣]

و یا تلفظ آن، سبب اشتباه شود؛ یعنی تصحیف شنیداری در سند حدیث، مانند: عاصم الأحول به واصل الأحدب. و در متن، مانند: عبارت «تَنَقَّبَت» از «تَنَکبَت» در زیارت عاشورا.[٤] تنکب به دو معناست: معنای اوّل، منحرف شدن از راه حق و معنای دوم، به دوش افکندن (تیر و کمان): إنتَکبَ الرجلُ کنانتَه و قوسَه، و تَنَکبَها: ألقاها علی منکبِه.[٥] هر دو معنا در این عبارت، محتمل است، بویژه معنای دوم که با جملات قبل زیارت، سازگاری کامل دارد و معنای جمله چنین

[١]. وسائل الشیعة، ج٢٥، ص٢٨٦.

[٢]. الطهارة، ج٣، ص٢٠٠.

[٣]. نهج الفصاحة، ص١٤١.

[٤]. الرعایة فی علم الدرایة، ص١١١؛ توضیح المقال فی علم الرجال، ص٢٨٠؛ الرواشح السماویة، ص٢٠٧. در این کتاب، مثال‌های متعددی از تصحیف در ص٢٠٦ تا ص٢٣٤وجود دارد.

[٥]. رسول خدا٩ فرمود: «اگر كسی ماه مبارک رمضان را روزه گیرد، سپس در پی آن شش روز از شوّال را هم روزه گیرد، چنان است كه تمام دهر را روزه بوده است (مستدرک الوسائل، ج٧، ص٥٠٩).