علوم حدیث - علوم حدیث - الصفحة ٢٠٥ - معیارهای شناخت احادیث تقیهآمیز
عالم بين عالم حسّ و طبيعت و عالم عقل را صدرا عالم اجسام مجرده نامیده است كه موجودات در مراتب سير تكاملى خود ابتدا بدان عالم اتصال يابند كه آن را عالم حيوانى ادراكى نامیدهاند و در آن عالم ماده نيست و مقدار هست.[١]
ملاصدرا خود در الأسفار الأربعه، عالم مثال و موجودات مثالی را چنينتوصيف میكند:
حكمای بزرگ پيشين و متألّهينِ اهل ذوق وكشف معتقد بودند كه موجودات اين عالم در مكان و جهتی قرار ندارند، بلكه اين عالم، واسطۀ بين عالم عقل و عالم حس است، زيرا موجودات عقلی كاملاً مجرد از ماده و آثار آن مانند مكان وشكل و كمیت و رنگ و نور هستند و موجودات حسی، غرق در اين اعراضاند؛ اما اشباح مثالی كه در آن عالم قرار دارند، گونهای از تجرد دارند؛ زيرا در جهت خاصی قرار ندارند و محاط در مكانی نيستند. نيز گونهای از تجسم دارند؛ زيرا دارای شكل و مقدارند.[٢]
مرحوم سيدجلالالدين آشتيانی در مواضع متعددی از مقدمه و توضيحات خود بر رسالۀ نوريه در عالم مثال (تأليف بهايی لاهيجی)، به تجرد نسبی عالم مثال ـ كه بدنمثالی، مصداقی از آن است ـ تصريح میكند:
حكمای معتقد به عوالم سهگانه از برای هر فردی از انواع مادی، فردی مجرد از ماده، ولی در قالب جسم و مقدار و شكل و رنگ قایلاند كه فيض وجود ازعقول متكافئۀ عرضيه از طريق فرد مثالی بهافراد مادی میرسد... عالم مثالی عبارت است از عالمی روحانی و مجرد... كه از لحاظ جسمیت و تجسم، يعنی جسم بودن و محسوس و متقدر
[١] . الغیبة للنعمانی، ص ١٠٠، ح ٣٠ .
[٢] دانشيار مؤسّسۀ پژوهشی حكمت و فلسفه ايران.