آنچه که مطالعه این مجموعه روایات به ما نشان می‌دهد، در وهله نخست، نکته‌ای به دنبال سخن قرآن است. اما نکته‌ دیگری که شاید از این مجموعه روایات بتوان دریافت، آن است که معنای امت مرحومه محدود به همین موارد و همین تعداد مردمان باشد که بنا بر حکمت الهی مورد رحمت خاصه خداوند قرار می‌گیرند. بنا بر این، معنای این روایات آن نیست که همه امت مسلمان از ابتدا تا انتها مرحومه به معنای معاف از سزای اعمال خود در آخرت هستند.

روایات نافی ایده امّت مرحومه

تمام روایاتی که به حساب اعمال و عقاب انسان‌ها در سرای آخرت اشاره دارند، امت مرحومه را به مفهوم مطلق آن رد می‌کنند. همان گونه که گذشت، آیات قرآن نیز به صراحت تمام بر این نکته تأکید می‌کنند. هیثمی به چند طریق از ابوسعید خدری نقل می‌کند که رسول خداˆ فرمودند:

همۀ شما وارد بهشت می‌شوید، جز کسی که از امر خدا سرپیچی کند. هر از من اطاعت کند، داخل بهشت خواهد شد و هر که مرا نافرمانی کند، به آتش داخل خواهد شد.[٢]

خالد بن یزید بن معاویه این سخن را لطیف‌ترین سخنی می‌خواند که از رسول خداˆ شنیده است.[٣]

[١]. برای نمونه ر.ک: الکافی، مقدمه.

[٢]. سوره بقره، آيه ١٤٧؛ سوره بقره، آيه ١٢٢.

[٣]. سوره بقره، آيه ٢٥٣؛ سوره اسراء، آيه ٥٥.