از این رو، به نظر می‌رسد که بررسی این مسائل و ارائه تحلیلی در خور، امری ضروری است که این مقاله تلاش دارد عهده‌دار این مهم شود، بویژه آن که در باره این موضوع ـ افزون بر اظهار نظرهای پراکنده‌ای که صورت گرفته است ـ پژوهش مستقلی انجام نشده است. البته این قلم ادعا ندارد که بتواند در تمام این مسائل حقّ مطلب را ادا کرده، خواننده را در رسیدن به پاسخ سؤالات اقناع نماید، بلکه می کوشد تا با ارائه دیدگاه‌های موجود و تبیین زوایای موضوع، فضای روشنی را برای تحلیل داده‌ها و دریافت پاسخی شایسته فراهم آورد.

هویّت شخصیت ستایش شده

نخستین نکته‌ای که در باره خطبه ٢٢٨ مطرح می‌گردد، این مسأله است که منظور از شخصیت ستایش شده کیست؟ آیا تعبیر کنایی «فلان» ـ که در نسخ متداول نهج البلاغه وجود دارد ـ در نسخ کهن نهج البلاغه نیز وجود داشته است و یا این‌ که در برخی از آنها به اسم شخص مورد نظر تصریح شده است؟ در صورتی که در میان نسخ کهن نهج البلاغه نسخه‌ای یافت شود که نام شخص ستایش شده را ذکر کرده باشد، تمام احتمالاتی که در باره معنای عبارت «فلان» داده شده است، مردود می گردد؛ در غیر این صورت، باید به سراغ مصادر خطبه رفت و مقصود از این جملات را در آنها جستجو کرد.