علوم حدیث - علوم حدیث - الصفحة ٢٧٧
٣. به سند کالصحیح، منقول است از فضیل از امام باقر فرمودند: حضرت فاطمه٣ نماز در پیراهن و مقنعه صغیری میخواندند که بر سر مبارک گرفته بودند و زیاده از آن نبود که مو و گوشهای آن حضرت را فرا گرفته بود. این روایت، محمول بر حالت ضرورت است؛ زیرا حدیث صحیح از زراره منقول است: سؤال کرد از امام باقر در مورد اقل لباسی که زنان باید با آن نماز بخوانند، حضرت فرمودند: پیراهن و چادری که بر سر گیرند که همه بدن ایشان را فرا گیرد.[١]
حمل بر تأویل
وجود اخبار متعارض و تلاش برای برطرف کردن آنها، کاری پیچیده و ظریف است. مجلسی، تلقی تأویل را یکی از راه حلها دانسته است. حمل بر تأویل روایت، در مقابل تنزیل به کار میرود؛ یعنی کشف معنای باطنی و برداشت کلی وهمه جانبه از روایت شود.
مجلسی در ده مورد، احادیث متعارض را تلقی بر تأویل کرده است. در ذیل به ذکر نمونههایی میپردازیم:[٢]
١. از محمد بن قاسم منقول است از امام رضا سؤال کرد در مورد جنب که در مسجد بخوابد. حضرت فرمودند: وضو بگیرد، باکی نیست که خواب رود یا در مسجد بگذرد. چون ظاهر اخبار صحیح دلالت دارد که شب، خوابیدن در مساجد حرامست؛ این حدیث را تأویل میتوان کرد.[٣]
[١]. ر.ک: همان، ج١، ص٨٧٦ .
[٢]. ر.ک: همان، ج ٧، ص ١٢٥ و ١٢٧ ـ ١٢٨.
[٣]. ر.ک: همان، ج٥، ص٢٤٢ ـ ٢٤٣.