علوم حدیث - علوم حدیث - الصفحة ٤٩ - اعتبارسنجی انگارۀ ستایش امام علی† از خلیفه دوم
پیامدهای تصحیف
بدون تردید، بسیاری از احادیث معصومان تصحیف شده و نقل درست آن به دست ما نرسیده است که این امر آثاری را در پی داشته و خواهد داشت. در اینجا به برخی از آنها اشاره میشود:
١. تصحیف عامل مهم پیدایش اختلاف و تعارض در اخبار است.[١] شیخ طوسی، تصحیف راوی و اشتباه نسخهبرداران را از عوامل تعارض در اخبار دانسته است، و در مواردی با عبارت «تَصَحَّف علی الراوی»[٢] و «غَلَطاً من الراوی أو الناسخ»[٣] به آن توجه داده و در پی رفع اختلاف برآمده است. شیخ طوسی در پی حدیثی در باره مقدار زکات فطره مینویسد:
فالوجه فی هذا الخبر شیئین: أحدهما أنّه أراد أربعة أمداد فتصحَّف علی الراوی بالأرطال؛[٤]
وجه جمع این روایت، یکی از دو امر است: اول آنکه حضرت چهار مدّ را در نظر داشته است، ولی راوی اشتباه کرده و آن را به چهار رطل تغییر داده است.[٥]
٢. تصحیف سبب ابهام در معنای حدیث شده و فهم حدیث را دچار مشکل میکند.
[١]. لوامع صاحبقرانی، ج٧، ص٣٦٢.
[٢]. الكافی، ج١، ص٤٥٧.
[٣]. الاخبار الدخیلة، ج١، ص٥١.
[٤]. نزهة النواظر فی ترجمة معدن الجواهر، ص٩٢؛ ر.ک: شفاء الصدور فی شرح زیارة العاشور، ج١، ص٨٠ .
[٥]. الرافد، ص٢٧؛ مبانی رفع تعارض، ص١٤١.