گرچه علمای متأخر و معاصر شخصیت و کتاب وی را ستوده‌اند، اما علمای متقدم در باره توثیق ایشان و اعتبار کتاب وی سخن استواری نگفته‌اند. از آنجا که برخی علمای رجال توثیق علمای متأخّر و معاصر را در مورد پیشینیان قابل اعتنا نمی‌دانند، ابهاماتی در بارة حرانی و کتاب او وجود دارد.

در این مقاله کوشیده شده تا برخی از اتهامات ناروا را از چهره نویسنده کتاب بزداید و با استناد به انگیزه حرانی و شهادت وی، علو متن و برخی شواهد و دیدگاه‌های علمای متأخر و معاصر، گامی در جهت احیای منزلت این کتاب روایی بردارد.

کلید واژه‌ها: کتب روایی، حرانی، تحف العقول، التمحیص، نقد متن.

درآمد

تحف العقول یکی از کتب روایی پیشین شیعه است که حرانی با انتخاب نام زیبای ره‌آورد خرد[١]، بهترین تحفه‌ها را به عقل و اندیشه مردم اهدا کرده است.

از مقدمه نیکوی آن بر می‌آید که هدف نویسنده، تهیۀ کتابی بوده است که برای زندگی روزانه خواننده‌اش مفید باشد. وی در تألیف این کتاب از درجه‌ای از اعتماد به نفس برخوردار بوده که به افرادِ مخالف با محتوای آن اعتنایی نکرده است.

[١]. همان، ج ٢، ص ٢٩٦.