علوم حدیث - علوم حدیث - الصفحة ٢٤٣ - روش شناسی منهاج «البراعة فی شرح نهج البلاغة»
در لوامع صاحبقرانی، مجلسی به ٦٦ مورد سهو نسخهبرداران در متن احادیث و شانزده مورد سهو در سند و به پنجاه مورد از تصحیف در متن و سند احادیث اشاره کرده است؛ وی در کل به ١٣٢ موردتصحیف اشاره کرده است. در اینجا مواردی از آن را به عنوان نمونه، بیان میکنیم.[١]
١. خضاب کردن به زردی، خضاب ایمان است و سرخ کردن، خضاب اسلام است. ظاهراً از سوی نسخه بردارانسهوی صورت گرفته است؛ چنانکه صدوق در ثواب الاعمال نقل کرده است که حضرت سیدالمرسلین فرمودند: خضاب به زرد کردن، خضاب اسلام است و خضاب به سرخ کردن، خضاب ایمان است.[٢]
٢. ... انیکون تذکیراً للنّاس. ظاهراً للسّاهی بوده است؛ چنانکه در عیون و علل نیز است یا مصنف، ساهی را به ناسی تبدیل کرده و نسخه برداران، یاء را انداختهاند و ناس شده است.[٣]
[١]. عن النبی: بين النفختين أربعون عاماً فيمطر الله فی تلک الأربعين مطراً فينبتون من الأرض كما ينبت البقل و من الإنسان عظم لا تأكله الأرض عجب ذنبه و منه يركب جسده يوم القيامة (همان، ص ٣٣٧ ؛ در همین صفحه و در صفحۀ ٣٣٩ نیز چند حدیث دیگر به همین مضمون وجود دارد).
[٢]. قال ابن عباس و ابو هريرة: إذا مات الناس كلهم فى النفخة الاولى مطرت السماء أربعين يوماً قبل النفخة الاخيرة مثل منى الرجال فينبتون من قبورهم بذلک المطر كما ينبتون فى بطون أمهاتهم و كما ينبت الزرع من الماء حتى إذا استكملت أجسادهم نفخ فيها الروح فاذا نفخ فى الصور النفخة الثانية خرجوا من قبورهم (تفسیر روح البیان، ج ٣، ص ١٨٠، ذیل آیۀ ٥٧ سورۀ اعراف).
[٣]. عن علی بن أبی طالب أنّه قال فی «البحر المسجور» : هو بحر تحت العرش، وهو ماء غليظ يقال له: بحر الحيوان،يمطر العباد بعد النفخة الأُولى أربعين صباحاً فينبتون من قبورهم (تفسیر الکشف و البیان، سورۀ طور، ذیل آیۀ «و البحر المسجور». این حدیث در تفاسیر دیگری همچون : قرطبی، بغوی، البحر المحیط و... آمده است. شبیه این مضمون در تفسیر روح المعانی نیز تکرار شده است.)