٤. ... إنّ علّه الزّکاه من اجل قوت الفقراء. در عیون و علل،‌ به جای فقرا، فقر آمده است و هر دو عبارت بهتر از عبارت این کتاب است؛ ظاهراً از نسخه‌برداران سهو شده است.[٢]

٥. روی انّ حجّه واحدة افضل من عتق سبعین رقبة. به خط شیخ طوسی، تسعین بوده است و ظاهراً سهو از قلم نسخه‌برداران است.[٣]

٦ . قال: قد مات رسول الله‌ˆ أ فما لک به اسوه؟ فقال له: انّه کان مرهقاًّ. در بعضی از نسخ من لایحضره الفقیه و در ثواب الاعمال، مراهقاً است؛ ظاهراً‌ تصحیف شده است.[٤]

٧. و ان کان الدّم دون حمّصه فلا بأس. در بعضی از نسخ حمّصه و در بعضی دیگر خمّصه آمده است. ظاهراً تصحیف نسخه‌برداران است.[٥]

[١]. عن النبیˆ قال: يأكل الترابُ كلَّ شيء من الإنسان إلا عَجْبُ ذَنَبه. قيل: وما هو يا رسول الله؟ قال: مثل حبة خردل منه ينشئون. (تفسیر ابن کثیر، ج٤، ص ٥٠٣؛ المستدرک حاکم نیشابوری، ج٤، ص٦٠٩ . این حدیث در برخی دیگر از منابع اهل سنت مانند مسند احمد بن حنبل و صحیح ابن حبان نیز آمده است). تعبیرِ دانۀ خردل، حاکی ازریزی و ذرّه‌ای بودنِ جزء خاصی است که ظاهراً در انتهای عجب الذنب (دنبالچه) قرار گرفته است. ذرّه‌ای بودنِ این جزء، همراه با دیگر شباهت‌های ذکر شده، معنای این گروه از روایات اهل سنت را به روایات شیعه در بارة بدن ذره‌ای، بسیار نزدیک می‌کند.

[٢]. قال رسول اللهˆ : يُنَزِّلُ اللَّهُ عَلَيْكُمَ مَاءً مِنْ تَحْتِ الْعَرْشِ، فَيَأْمُرُ اللَّهُ السَّمَاءَ أَنْ تُمْطِرَ، فَتُمْطِرُ أَرْبِعِينَ يَوْمًاً حَتَّى يَكُونَ الْمَاءُ فَوْقَكُمُ اثْنَی عَشَرَ ذِرَاعًاً، ثُمَّ يَأْمُرُ اللَّهُ الْأَجْسَادَ أَنْ تَنْبُتَ فَتَنْبُتُ كَنَبَاتِ الْبَقَلِ، حَتَّى إِذَا تَكَامَلَتْ أَجْسَامُهُمْ ، ثُمَّ يَأْمُرُ إِسْرَافِيلَ أَنْ يَنْفُخَ نَفْخَةَ الْبَعْثِ، فَتَدْخُلُ الْأَرْوَاحُ فِی الْأَرْضِ إِلَى الْأَجْسَادِ، ثُمَّ تَنْشَقُّ الْأَرْضُ عَنْكُمْ فَتَخْرُجُونَ مِنْهَا سِرَاعًاً إِلَى رَبِّكُمْ تَنَسِلُونَ ( الدّر المنثور، ج٥، ص ٣٤٠ ).

[٣]. عن النبیˆ قال : كل ابن آدم تأكله الأرض إلا عجب الذنب ينبت ويرسل الله ماء الحياة، فينبتون منه نبات الخضر حتى إذا خرجت الأجساد أرسل الله الأرواح فكان كل روح أسرع إلى صاحبه من الطرف ثم ينفخ فی الصور فإذا هم قيام ينظرون ( همان، ص٣٣٧ ).

[٤]. از برخی احاديث اين پايان‌نامه سود جستم، ولی با مراجعه به منبع اصلی، آنها را نقل و ترجمه كرده‌ام.

[٥] دانشجوی کارشناسی ارشد علوم قرآن و حدیث