علوم حدیث - علوم حدیث - الصفحة ٤٠٦
سورههای «فرقان» و «ق»، ذیل همان خطبه در بارۀ داستان اصحاب رسّ[١]، تفسیر سوره تکاثر ذیل خطبه ٢١٩ [٢] و... اشاره کرد. شارحهای در بخشی از لوازمات استفاده مفسر برای تفسیر قرآن، مانند نهی از تفسیر به رأی نیز استفاده کرده است.[٣] نکاتی نیز از علوم قرآنی ذیل شرح کلام بهره جسته است؛ از جمله: چگونگی نزول قرآن بر پیامبر[٤]، تحریفناپذیری قرآن،[٥] تشریح آیات ناسخ و منسوخ[٦] و... .
ب: بهرهگیری از علوم حدیثی (و نقد حدیث و روایت)
با توجه به سیطره شارح بر روایت و استفادههای فراوان از احادیث، رویکرد دیگر شارح به روایات رویکرد نقدی است. وی در بیشتر موارد روایاتی را که مخالف با روح کلی مستنبطه از قرآن، سنت، عقل و... دیده، به دیده نقد نگریسته و کوشیده با ابزارهای نقد حدیث، آنها را تحلیل کند. گاه به سند روایت(رجال) خرده میگیرد؛ مانند:
فأقول إنّ فی هذا الحدیث عدّة رجال لا یعمل علماء أهل البیت: علی روایتهم و یمنع من یجوّز العمل بأخبار الآحاد من العمل بأخبارهم و شهادتهم و فیهم عمر بن سعد بن أبی وقاص مقاتل الحسین فانّ أخباره و روایاته مهجورة و لا یلتفت عارف بحاله إلی ما یرویه أو یسند إلیه. [٧]
یا در باره روایتی دیگر آورده است:
[١]. همان، ج ١٤، ص ٢ ـ ٢١.
[٢]. همان، ج ٣، ص ٣٢٤ ـ ٣٣٠.
[٣]. همان، ج ٨، ص ٣٧٧ ـ ٣٨١.
[٤]. همان، ج ١٠، ص ٨٠ ـ ٨٣ .
[٥]. همان، ج ١٠، ص٨٣ ـ ٨٦ .
[٦]. همان، ج ١٠، ص ٣٣٢ ـ ٣٣٩.
[٧]. همان، ج ١٠، ص ٣٣٩ ـ ٣٤٦.