علوم حدیث - علوم حدیث - الصفحة ٣٥٦

یا شیخ انصاری و آیت الله خویی می‌گویند:

التحفظ عن ضرر الغیر بموافقته فی قول او فعل مخالف للحق؛[١]

دوری کردن از ضرر دیگری با موافقت نمودن با او در سخن و کردارِ مخالف حق و حقیقت.

نیز طبرسی می‌فرماید:

التقیة: الاظهار باللسان خلاف ما ینطوی علیه القلب للخوف علی النفس؛[٢]

تقیه آن است که به خاطر ترس از جان با زبان چیزی را بگویی که خلاف آن در دلت باشد.

علامه طباطبایی نیز می‌فرماید:

إن التقیة انما توجب صورة الولایة فی الظاهر دون حقیقتها؛[٣]

تقیه تنها موجب دوستی و ولایت ظاهری می‌شود، نه حقیقی.

از تعاریف مذکور چنین بر می‌آید که تقیه، قول یا فعل ظاهری و مخالف حقی است که در مقام اضطرار برای دفع شر از جان و مال خود یا دیگران بر زبان رانده یا بدان عمل می‌شود؛ قول یا فعلی که حقیقت درونی بر خلاف آن شهادت می‌دهد.

[١]. تنقیح المقال، ج ٢، ص ٣٠٨.

[٢]. سماء المقال فی علم الرّجال، ج ١، ص ١٢١.

[٣]. الجامع فی الرّجال، ج ٢، ص ٤٣٦، ش ٩٦٨١.