علوم حدیث - علوم حدیث - الصفحة ٣٨٢
تا پایان جلد چهاردهم را در برگرفته است و بقیه شرح تا جلد بیستم، به شیوه شارح پیشین، توسط علامه آیت الله حسن زاده آملی و همچنین بخش کلمات قصار به وسیله شیخ محمد باقر کمرهای انجام پذیرفته است.
شارح در مقدمه شرح به گونه بسیار مفصل با ذکر نکاتی بلاغی (مطالبی همچون حقیقت و مجاز و اشتراک، علم معانی، بیان و بدیع و ...) به بیان زیباییهای کلام امام از منظر فصاحت و بلاغت میپردازد. وی کوشیده پس از تعاریفی از امثالی همچون طباق، استعاره، تشبیه، جناس، مبالغه، حسن تعلیل، ایغال، تضمین المزدوج و... به انواع و نمونههایی از آنها در کلام امام در نهجالبلاغه اشاره کرده است.[١] شاید بتوان گفت شارح در این زمینه بیش از حد به توضیحات پرداخته است.
پس از مقدمهای مفصل، شرح حال مختصر و سیرهای از امام را بیان میکند،[٢] در ادامه، پس از ارائه زندگینامه شریف رضی[٣] به شرح مقدمه وی بر نهجالبلاغه، به شکل مزجی و در سه فصل می پردازد.[٤] اما شیوه شرح وی به طور کلی و به اجمال، [البته تفصیل آن همراه با کارکردهای آن در هر بخش ملاحظه خواهد شد] بدین شکل است که ابتدا ذیل هر سخنی از امام، در بخشی به نام «اللغة» واژگان را توضیح میدهد. پس از این بخش، به اعراب کلمات و جملات میپردازد و در ادامه، در بخش «المعنی» شروع به شرح میکند. در آخرین بخش هر کلام، به ترجمه فارسی سخنان امام پرداخته است. لازم به ذکر است؛ چنانچه کلام امام طولانی باشد، با فصل بندی کلام به شرح فصل فصل روی آورده است. این روند
[١]. برای مطالعه بیشتر در زمینه شروح نهجالبلاغه، ر.ک : الذریعة، ج ١٤، ص ١١٣ ـ ١١٦؛ مصادر نهجالبلاغة و أسانیده، ج ١، ص٢٢١ ـ ٢٧٣؛ شروح نهجالبلاغة، ص ٣٥ ـ ١٠٦؛ چشمه خورشید، ص٤٣٢ ـ ٤٤٨.
[٢]. همانطور که خواهد آمد، میرزا حبیب خویی شرح خود را به شکل کامل به پایان نرساند و ادامه شرح از خطبه ٢٢٩ تا پایاننامهها توسط علامه حسن زاده آملی و بخش کلمات قصار به وسیله شیخ محمد باقر کمرهای انجام پذیرفته است.
[٣]. فی ظلال نهج البلاغة، ج ١، ص ١٣.
[٤]. برای مطالعه بیشتر ر.ک: چشمه خورشید، ص ٤٣٢ ـ ٤٤٨.