رسول خداˆ در این حدیث، در واقع بخش نخست سخن خود را به بخش دوم آن مقید فرموده‌اند و با لحاظ این قید، عبارت «همۀ شما وارد بهشت می‌شوید»، درست و مقبول می‌نماید.

دیدگاه صاحب‌نظران درباره ایدۀ امّت مرحومه

بجز نقدهای سندی که از سوی اهل نظر در خصوص سلسله سند روایت امت مرحومه صورت پذیرفته است،[١] برخی از دانشمندان اسلامی درباره مرحومه بودن امت مسلمان اظهار نظر کرده‌اند که می‌توان آنها را بر معیارهایی که در فقه‌الحدیث برای نقد مضمونی حدیث وجود دارد، منطبق نمود.

بخاری و مسلم در صحیحین این مأثور را نیاورده‌اند و حاکم در المستدرک آن را به عنوان مأثوری که از آن دو فوت شده، آورده است.[٢] با این وجود، بخاری در التاریخ الکبیر خود به این مأثور اشاره كرده، و طرق مختلف خود را به آن ذکر کرده است. او در ادامه، مضمون این مأثور را - که امت رسول خداˆ جمله مرحومه هستند ـ به صورتی که در منابع وارد شده، نمی‌پذیرد و معتقد است که این روایت در واقع، اشاره به شفاعتی دارد که امت رسول خداˆ مشمول آن می‌گردند. وی

[١]. سوره زلزال، آیات ٧ و٨.

[٢]. سوره انعام، آيه ١٤٦؛ سوره أسراء، آيه ١٥؛ سوره فاطر، آيه ١٨.