علوم حدیث - علوم حدیث - الصفحة ١٩١ - ارزیابی جرح علی بن محمد بن قُتیبه
یکی از روایاتی که در کتاب تفسیر القمی آمده، حدیث اثناعشر و در باره شهادت حضرت خضر به وحدانیت خداوند و رسالت پیامبر گرامی اسلام و امامت دوازده جانشین پیامبر است. روایت این گونه شروع شده است: و عنه، قال: أقبل امیر المومنین ...[١].
با توجه با این که سند روایت مضمر است، باید باقی سند را از روایت قبل به دست آورد. سند روایت قبلی چنین است: حدّثنی ابی عن یوسف بن ابی حماد عن ابی عبد اللّه.
بنا بر این، ضمیر «عنه» به امام صادق بر میگردد و راویان روایت، یوسف بن ابی حماد، ابراهیم بن هاشم و علی بن ابراهیم هستند. با توجه به مطالبی که در سطور گذشته بیان شد، میتوانیم نتیجه بگیریم که این حدیث از کتاب التفسیر علی بن ابراهیم در قرن سوم هجری اخذ شده و این کتاب، ششمین منبع احادیث اثناعشر در سه قرن اول هجری است.
٢٢. کتاب حمید بن زیاد (م ٣١٠ ق)
حمید بن زیاد از محدثین قرن سوم هجری بوده و در سال ٣١٠ وفات یافته است[٢]. شیخ طوسی در باره او میگوید:
ثقة کثیر التصانیف روی الاصول اکثرها. له کتب عدد کتب الاصول.
[١] . ر.ک: رجال النجاشی، ص ٩٢؛ الفهرست للطوسی، ص ٦٤ .
[٢] . ر.ک: همان جاها.