علوم حدیث - علوم حدیث - الصفحة ٢٤٨
٣. ... فکانیقنت فی کلّ صلاة یجهر فیها و لایجهر. در الکافی و التهذیب، بعد از و لایجهر، فیها وجود دارد؛ بنا بر این، فیها از قلم نسخه برداران الفقیه افتاده است.[١]
٤. ... قال تلتف فیها و تغطّی رأسها و تصلّی فان خرجت رجلیها؛ ظاهراً نسخهبرداران، همزه أخرجت را انداختهاند.[٢]
٥. .... انا فی السّفر فلا اصلّی ادخل اهلی فعال صلّ و اتمّ الصّلاة (فقد و الله خالفت)عبارت فقد والله خالفت در نسخ طوسی وجود دارد و ظاهراً از قلم نسخه برداران افتاده است و در نسخه من لایحضره الفقیه وجود ندارد.[٣]
اهتمام به اختلاف نقلها و نسخهها
برای بررسی یک حدیث، ضرورت دارد به منابع اولیه حدیثی مراجعه شود تا نسخه صحیح حدیث به دست آید. اگر در مورد حدیثی نسخههای گوناگون وجود داشته باشد، باید این اختلاف نسخهها بررسی شود و گاهی باید نسخهای را بر نسخه دیگر ترجیح داد؛ مثلاً گاه حدیثی در الکافی به گونهای نقل شده و در التهذیب، به گونهای دیگر و گاهی من لایحضره الفقیه دو نسخه دارد. توجه به اختلاف نسخهها، آثار فراوانی دارد جر از آنکه معنای حدیث گوناگون میشود، باعث اختلاف در فتوا نیز میشود.
[١]. ر.ک: همان ،ج ٨، ص ١٩٠.
[٢]. ر.ک: همان، ج٨، ص ٣١٧.
[٣]. ر.ک: همان ، ج٣، ص٤٠٣.