علوم حدیث - علوم حدیث - الصفحة ٣٤٠
علی بن محمّد بن قتیبی أهل نیشابور، از تلامیذ فضل بن شاذان و شخصیتی فاضل است[١].
منابع رجالی بحث کردهاند كه آیا عنوان فاضل حاوی عدالت و وثاقت راوی است؟ برخی آن را مفید توثیق و تعدیل میدانند[٢]و عدّه ای آن را از واژگان مدح آمیز به شمار آوردهاند كه حدّ اقل وی را در زمره نیكان قرار میدهد [٣].
ـ علامه حلّی(م٧٢٦ق) وی را اولاً در بخش نخست رجالش ـ که ویژه ثقات و ممدوحین است ـ به آورده و او را فردی فاضل و معتمد كشّی معرفی کرده است[٤]. ثانیاً در کتاب رجالش دو روایتی را كه ابن قتیبه از فضل بن شاذان دربارۀ با یونس بن عبدالرحمن ذكر نموده، صحیح السند دانسته است[٥]. ثالثاً در كتاب مختلف الشیعة و تحریر الأحکام روایاتی را که در طریق آن ابن قتیبه قرار گرفته، صحیح معرفی کرده است. وی پس از ذکر روایتی ـ که ابن قتیبه در سند آن وجود دارد ـ مینویسد:
فی طریق هذه الروایة عبد الواحد بن محمّد بن عبدوس النیشابوری، و لا یحضرنی الآن حاله، فإن كان ثقة فالروایة صحیحة یتعین العمل بها؛ در طریق روایت ابن عبدوس قرار دارد که حال وی از جهت وثاقت برای من مشخص نیست. اگر وی ثقه باشد روایت صحیح و عمل به آن متعیّن است [٦].
[١]. رجال الكشّی، ش٩٧٩؛ معرفة الحدیث، ص ١٧٨، ٢٠٥، ٢٧٠.
[٢]. خلاصة الأقوال، ش٧٦٩؛جامع الرواة، ج٢، ص٥؛ حاوی الأقوال، ج ٢، ص ١٦١؛طرائف المقال، ج ١، ص ٣٣٩؛ تأسیس الشیعة، ص ٣٤٤ و٣٧٧؛طبقات الثقات من الرّواة، باب الفاء، ص ٦٩؛سفینة النجاة، (فیض)، ص ١٠٢؛ الأصول الأصیلة، ص٥؛مصفی المقال فی مصنفی علم الرّجال، ص٣٦٠؛ الأسناد المصفی الی آل المصطفی، ص ٩٣؛ الذریعة، ج٤، ص٢١١، ش ١٠٥١؛ ص٢٩٥، ش ٢٣٦٨؛ ج٦، ص٣٩١، ش٢٤٣٤؛ ج١٥، ص٢٥٤، ش١٦٣٤؛ ج١٦، ص ٧٨، ش ٣٩٥؛ ج١٩، ص٦٧، ش٣٦٩؛ ج٢٠، ص ١٦٠، ش ٢٣٨٩؛ ج٢٠، ص١٦٠، ش ٢٣٨٩؛ ج٢٠، ص ٣٣٦، ش ٣٢٨٤؛ ج٢١، ص٢٧٧، ش٥٠٤٦؛ ج٢٢، ص١٨٩، ش٦٦٣٤؛ ج٢٥، ص١١٦، ش٦٥٨؛ ج٢٥، ص٣٠٥، ش٢٦٢؛سفینة البحار، ج٢، ص٣٦٨؛تحفة الأحباب فی نوادر آثار الأصحاب، ص٢٦٧؛ قاموس الرّجال، ج٨، ص٤٠٨؛معجم رجال الحدیث، ج ١٤، ص ٣١٨، ش٩٣٧٤؛الجامع فی الرّجال، ج ٢، ص ٥٦٣؛ راویان إمام رضا در مسند الرّضا، ش٢٤٤؛ الجامع للرّوات و أصحاب الإمام الرّضا، ش٤٧٨؛ خدمات متقابل اسلام و ایران، ص ٧٠٢.
[٣] . الرعایة فی علم الدرایه، ص ٢٠٥ و ٢٠٧؛ نهایة الدرایة، ص ٣٩٩.
[٤]. عیون أخبار الرضا، ج٢، ص٩٥، باب٣٣ و ص١٠٦ باب٣٤.
[٥]. من لا یحضره الفقیه، ج٤؛ النوادر، ح٥٩١٥؛ عیون أخبارالرضا، ج ١، ص ١٠٩، ح ٩، ص ١٨٧، ح ١، و ج ٢، ص ٢٥، ح ٥٠ وص ٢٦، ح٥٢؛ التوحید، ص ١٣٧، ح١٠ وص ٢٦٩، ح ٦؛ الخصال، ص ٥٨، ح ٧٩.
[٦]. عیون أخبارالرضا، ج ١، ص ١١٩، ح ٢٧ وص ١٢٤، ح ٣٤؛ التوحید، ص ٢٤٢، ح ٤ وص ٤١٦، ح ١٦.