علوم حدیث - علوم حدیث - الصفحة ٢٢٤ - روش شناسی منهاج «البراعة فی شرح نهج البلاغة»
بر اساس این آیات، زمینی که در رستاخیز از خاکِ آن دو باره زنده میشویم و صحنۀ دادگاه الهی قرار میگیرد، نه زمینی دیگر؛ بلکه زمینی است که حیات جسمانی ما در آن شکل گرفته و بدنمان از آن ساخته شده و بعد از مرگ هم در آن دفن میشویم که چیزی جز همین زمین خاکی نیست.[١]
از سوی دیگر، قرآن کریم برای رفع استبعادِ معاد و به ویژه تفهیم این که ابدان خاکی اخروی، چگونه بازسازی و آفریده میشوند، همواره دو نمونه را مطرح میکند:
١. تکوین اوّلیۀ انسان و شکلگیریِ جنین،٢. تکوین گیاه.
به بعضی از این آیات اشاره میکنیم:
)يا أَيُّهَا النَّاسُ إِنْ كُنْتُمْ فی رَيْبٍ مِنَ الْبَعْثِ فَإِنَّا خَلَقْناكُمْ مِنْ تُرابٍ ثُمَّ مِنْ نُطْفَةٍ ثُمَّ مِنْ عَلَقَةٍ ثُمَّ مِنْ مُضْغَةٍ.... وَ تَرَى الْأَرْضَ هامِدَةً فَإِذا أَنْزَلْنا عَلَيْهَا الْماءَ اهْتَزَّتْ وَ رَبَتْ وَ أَنْبَتَتْ مِنْ كُلِّ زَوْجٍ بَهيجٍ ذلِکَ بِأَنَّ اللَّهَ هُوَ الْحَقُّ وَ أَنَّهُ يُحْی الْمَوْتى وَ أَنَّهُ عَلى كُلِّ شَيْءٍ قَديرٌ؛
ای مردم، اگر در رستاخیز شک دارید، (توجه کنید که) ما شما را از خاک آفریدیم، سپس از نطفه و بعد از آن از علقه و سپس از مضغه... (و نیز دقت کنید) که زمین را (در زمستان) خشک و مرده میبینی، اما هنگامی که آب باران بر آن فرو میفرستیم، به جنبش میآید و حجیم میشود و از هر گیاهِ شاداب میرویاند. (ذکر این نمونهها) برای آن است که (بدانید وعدۀ قیامتِ) خدا حق است و اوست که مردگان را زنده میکند(.[٢]
[١]. عَنْ أَبِی بَصِيرٍ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ: كَيْفَ أَجَابُوا وَ هُمْ ذَرٌّ؟ قَالَ: جَعَلَ فِيهِمْ مَا إِذَا سَأَلَهُمْ أَجَابُوهُ، يَعْنِی فِی الْمیثَاقِ (الکافی،ج ٢،ص ١٢).
[٢]. قَالَ عَلِی بْنُ أَبِی طَالِبٍ: أَنَّ اللَّهَ سُبْحَانَهُ لَمَّا خَلَقَ آدَمَ مَسَحَ ظَهْرَهُ فَاسْتَخْرَجَ ذُرِّيَّتَهُ مِنْ صُلْبِهِ نَسَماً فِی هَيْئَةِ الذَّرِّ، فَأَلْزَمَهُمُ الْعَقْلَ وَ قَرَّرَهُمْ أَنَّهُ الرَّبُّ وَ أَنَّهُمُ الْعَبِيدُ وَ أَقَرُّوا لَهُ بِالرُّبُوبِيَّةِ وَ شَهِدُوا عَلَى أَنْفُسِهِمْ بِالْعُبُودِيَّةِ(بحار الانوار، ج ٩٦، ص ٢١٧).