است. در جایی از رجال النجاشی، به اشتباه، از وی به علی بن احمد یاد شده است؛ گرچه در موردی دیگر، صحیح آن نیز به نگارش آمده است[١]. سید مصطفی حسینی تفرشی (م١٠١٥ق) از رجالیان نامبردار قرن دهم، از رهگذر تعدّد اسامی ابن قتیبه دستخوش اشتباه شده و وی را دو فرد پنداشته و به نقل از رجال النجاشی پرداخته و در جایی دیگر، به گفته شیخ طوسی در رجالش بسنده نموده است[٢]. خطای وی را محمد بن اسماعیل مازندرانی، مشهور به ابوعلی حائری (م١٢١٦ق) با گفتن «و کانّه ظنّ التعدّد و هو فاسد» نیز یادآور شده است[٣]. با همه ناهمگونی در تعبیر از نام وی، نوعی همگرایی بین رجال شناسان در كنیه‌اش ـ كه ابوالحسن است ـ به چشم می‌خورد[٤].

٢. جایگاه ابن قتیبه در حدیث شیعه

ابن قتیبه، در منابع روایی و رجالی، حضوری چشم‌گیر دارد، و بی‌تردید، نقشی مجدّانه، فرازمند و بنیادین در انتقال میراث تشیع از نسل پیش از خود به برهه متأخر پس از خویش دارد. همان گونه که در دو مبحث اساتید و تلامیذ وی گذشت، روایات وی

[١]. الفهرست للطوسی، ص ١٥٩، ش ٦٩٨ .

[٢]. کتاب الصلاة (خویی)، ج ١، ص ١٥٠ ـ ١٥٢؛ نیز ر.ک: معجم رجال الحدیث، ج ١، ص ٦٧ .

[٣]. کتاب الصلاة، ج ٢، ص ١١٨.

[٤] . برخی از نکات مطرح شده در این بخش را از مباحث استادم (آیت الله مددی) استفاده کرده‌ام.