فضیل بن یسار را آگاه می‌سازد. او می‌گوید من از امام و پدرش شنیدم که پشت سر ناصبی نماز نخوان و برای خودت نماز بخوان گویا که تنها هستی[١]. در اینجا فضیل بن یسار که از اصحاب امام است به تقیه آمیز بودن سخن ایشان تصریح و حکم واقعی را بیان می‌کند.

٧. ظروف زمانی و مکانی حدیث

ائمه معصوم در تقیه موقعیت یکسانی نداشته‌اند، زیرا زمان و مکان و موقعیت اجتماعی برخی از آنها به گونه‌ای بود که احتمال تقیه را در حق آنان منتفی می‌ساخت و یا نزدیک به صفر می‌رساند، در حالی که بعضی از ایشان در شرایطی قرار گرفته بودند که در بسیاری از مواقع چاره‌ای جز تقیه نداشتند[٢]؛ برای نمونه حضرت علی† در دوران امامت خود در مدینه و کوفه (٣٥ ـ ٤٠ق) در موقعیتی بود که در برابر روایات فقهی کم‌تر به تقیه مجبور می‌شد[٣]. آیت الله گلپایگانی به این مطلب چنین تصریح می‌کند:

امیر المؤمنین لم یکن فی تقیة فی بیان مسائل الشرعیة؛[٤]

حضرت علی در بیان مسائل شرعی در شرایط تقیه قرار نداشت.

[١]. عوالی اللئالی، ج٤، ص ١٣٣.

[٢]. ر.ک: پژوهشی در تاریخ حدیث شیعه، ص٢٣ به بعد و٨٨ به بعد و... .

[٣]. الاستبصار، ج١، ص ٦ .

[٤]. همان.