علوم حدیث - علوم حدیث - الصفحة ٨٦ - منابع احادیث اثناعشر در کتب شیعه از سه قرن نخست
بررسی نسخ خطبه ٢٢٨
با مراجعه به نسخ نهج البلاغه متوجه میشویم که در «همه» آنها، تنها تعبیر کنایی «فلان» به کار رفته و هیچ نام دیگری، چه در متن و چه در حاشیه، ذکر نشده است؛[١] چنان که در نسخههای «نصیریه»،[٢] «ابن مؤدب»[٣] و «ابن شدقم»[٤] ـ که از نسخ معتبر نهج البلاغه محسوب میگردند ـ هیچ نامی ذکر نگردیده است. حتی در نسخۀ دو شارح کهن نهج البلاغه، یعنی ابن ابیالحدید و ابن میثم بحرانی، -که به نسخة خطی سید رضی دسترسی داشتهاند[٥]ـ نیز تعبیر کنایی «فلان» آمده است. از این رو، میتوان اطمینان پیدا کرد که در متن اصیل نهج البلاغه تعبیر «فلان» وجود داشته و سید رضی از ذکر نام شخص خودداری کرده است. اما نکتهای که در این باره قابل توجه است، عبارتی است که در نسخۀ صبحی صالح آمده و به صورت غیر مستقیم به معنای «فلان» اشاره دارد:
و من كلام له یرید به بعض أصحابه؛
[١]. به عنوان نمونه می توان از پایاننامه ارشد «تعامل امام علی با مخالفان و کتاب مواضع سیاسی امام علی در قبال مخالفین» نام برد.
[٢]. ر.ک: تأملات فی نهج البلاغه، ص١٠.
[٣]. همان، ص٨ ـ١١.
[٤]. نهج البلاغه، خطبه ٢٢٨، ترجمه انصاریان.
[٥]. ر.ک: بهج الصباغة فی شرح نهج البلاغة، ج ٩، ص٤٨١.