علوم حدیث - علوم حدیث - الصفحة ٢٠٤ - معیارهای شناخت احادیث تقیهآمیز
میان روحانيات و جسمانيات است و از آن جهت اشباح گويند كه داراى مقدار و شكل بوده و شبح و قشر اجساماند و چون داراى ماده نيستند، فوق اجساماند و مانند صُوَرى هستند كه از اشيا در مرآت منعكس مىشوند و بالأخره عالمى كه محل صور مقداری است، عالم اشباح مىنامند و عالم اشباح مثالی و اشباح جسمی هم نامیدهاند.[١]
مرحوم استاد مطهری در بارۀ عالم مثال میگويد :
از نظر حكماى اشراق و هم از نظر عرفا، عالم ديگرى غير از عالم عقول مجرده كه متوسط میان عالم عقول و عالم طبيعت است، وجود دارد كه عالم مثال مقدارى است. اين عالم، متوسط است میان عالم عقول مجرده و عالم طبيعت.اين عالم از قوه و حركت و زمان و مكان مجرد است، اما از ابعاد مجرد نيست. اين عالم، جسمانى هست ولى مادى نيست[٢].
در عالم مثال ابعاد جسمانى هست، ولى ماده و حركت نيست.[٣]
علاوه بر اشراقيان و عارفان، ملّا صدرای شيرازی (صدر المتألهين) نيز از ديگر معتقدانِ عالم مثال است:
ملاصدرا و حكماى پيرو او [معتقدند به] صورتهاى جسمیهاى كه صورت محض هستند، يعنى مركب از ماده و صورت نيستند، مثل جسم برزخى خود انسان يا مثل همه عالم برزخ و عالم مثال.[٤]
[١] . ر.ک: معجم رجال الحدیث، ج ١، ص ٤٩.
[٢] . ر.ک: کلیات فی علم الرجال، ص ٣١٣ ـ ص ٣٢٠؛ صیانة القرآن، ص ٢٢٩.
[٣] . ر.ک: تفسیر القمی، ج ٢، ص ٤٤. گزارش این روایت در بخش دوم آمده است (ر.ک: فصل اول: گزارش متن احادیث شیعه / داستان حضرت خضر).
[٤]. ر.ک: رجال النجاشی، ص ١٣٢.