و نیز گاه تصحیف کوچک رسم الخطی، مثلاً تبدیل «النخله» بجای «الحبله» در حدیث، موجب اختلاف در فتوای حرمت و نجاست عصیر تمریبه جای عصیر عنبی می‌گردد. در روایت الکافی از امام باقر٧ آمده است:

قَالَ لَمَّا هَبَطَ نُوحٌ٧ مِنَ السَّفِینَه غَرَسَ غَرْساً وَ کانَ فِیمَا غَرَسَ الْحَبَلَه... .[١]

در وسائل، بدل «الحَبَلَه»،[٢] کلمه «النخله» آمده است[٣] که اشتراط ذهاب ثلثین در عصیر مغلی از تمر را افاده می‌کند که این تصحیف شده است. صحیح این لفظ، همان‌طور که در الکافی آمده «الحَبَلَه» است.[٤]

مؤلف نهج الفصاحه از باب توجه به اهمیت تصحیف می‌نویسد:

خدا می‌داند از تغیر اِعراب و نقط در احادیث پیامبرˆ چه تحریف‌ها زاده و چه مشکل‌های نگشودنی پدید آمده است. در کتاب‌های حدیث و درایت شمه‌ای از تحریف‌های مضبوط برای عبرت کسان آورده‌اند؛ از جمله در صحیح البخاری هست که پیمبرˆ فرمود: «خدا قتل را از مکه نگه‌داشت». این در اصل، فیل بوده که خدا از مکه نگه‌داشت، نه قتل. و از تغییر و افزودن نقطه‌ها فیل به قتل مبدل شده است. در باره یکی از اصحاب پیمبرˆ حدیثی در متون هست که مردی غبین بود و این کلمه با غین و با و یا، به معنای مغبون است و در بعضی متون، غبین را تحریف کرده و عنین با عین و نون و یا نوشته و به توضیح آن، نکته‌ها گفته‌اند.

[١]. تحف العقول عن آل الرسول، ص ٤٧؛ بحار الانوار، ج‌٧٤، ص١٥٢.

[٢]. منظور، این است كه این سه طایفه به حق خود راضی نیستند و به تجاوز و تعدی از حدود خود تمایل دارند. مراد، این نیست كه ستم بر آنها جایز باشد، بلكه ناچار باید با ایشان مدارا نمود و به اندازه مشروع سختگیری نمود تا بر انسان مسلط نشوند. (تحف العقول، ص٤٦).

[٣]. من لا یحضره الفقیه، ج‌٤، ص٣٥٩، باب النوادر و هو آخر أبواب الكتاب: «یا عَلِی! ثَلَاثَةٌ إِنْ أَنْصَفْتَهُمْ ظَلَمُوک السَّفِلَةُ وَ أَهْلُک وَ خَادِمُك؛ ای علی، سه گروه‌اند كه اگر چه به انصاف با ایشان رفتار كنی، بر تو ستم می‌نمایند: فرومایگان، و خانواده، و خدمتكارت. شرح: مراد، بیان روحیات آن افراد است، به حقیقت و واقع، نه آن‌كه تجویز ترک انصاف باشد؛ بدین معنا كه اینان چون این چنین هستند، انسان ناگزیر است با ایشان به مدارا و صبر و نرمی رفتار كند، و آزار آنها را تحمّل نماید (رک: من لا یحضره الفقیه، ترجمه غفاری، ج‌٦، ص٢٨٥).

[٤]. مصاحبه با استاد غفاری، سایت دانشگاه امام صادق٧، احیاگر تشیع.