حضور امام باید بدو پرداخت شود، اما در صورت نبود امام، برخی گفته‌اند: مباح و بخشوده است، برخی گفته‌اند: باید آن را حفظ کرد و هنگامی که نشانه‌های مرگ ظاهر شد به وارثان خود وصیت کند. برخی گفته‌اند: خمس دفن می‌شود. شماری نیز گفته‌اند: نیمِ خمس به مستحقّان آن داده می‌شود و آنچه ویژه امام است از طریق وارثان و یا دفن کردن حفظ می‌شود. بعضی نیز گفته‌اند: سهم امام نیز به گروههای موجود داده می‌شود، زیرا در صورت عدم کفایت [سهم مستحقان امام باید آن را [از سهم خود] کامل کند. وقتی این کار، با وجود امام، واجب است در غیبت او نیز همان وجوب را دارد، و این به واقعیت، مانندتر است» (شرایع الاسلام، ج ١، ص ١٨٤).
سخن علامه حلّی رحمه الله صراحت در وجوب کنار گذاشتن خمس و پرداخت آن به سادات ارجمند دارد و معافیت از پرداخت آن تنها به سه مورد یاد شده اختصاص دارد و بس.
نویسنده می‌گوید: یکی از این جماعت یحیی بن سعید حلّی متوفّا به سال ٦٩٠ هجری است که به نظریه معاف شدن شیعیان از خمس و جز آن گرایش یافته، و این از بهر کرامت و فضیلتی است که ائمّه بر شیعیان نهاده‌اند و این در کتاب او الجامع للشرائع صفحه ١٥١ آمده است.
پاسخ نویسنده این است که یحیی بن سعید حلی رحمه الله در کتاب خود الجامع للشرائع چنین آورده است: بر هیچ کس جایز نیست در خمس تصرّف کند مگر با اجازه امام در زمان حضور ایشان، و در زمان غیبت ائمّه علیهم السلام، تصرّف در حقوق خود را از خمس گرفته تا جز آن، در